Trên thị trường gương cầu lồi có hai câu quảng cáo được lặp lại nhiều nhất: acrylic bền gấp mười mấy lần kính, nhựa kỹ thuật bền gấp vài trăm lần kính. Cả hai đều không kèm phương pháp thử nên không dùng để so sánh được. AGT0042 là gương cầu lồi acrylic khổ 80 cm, và phần dưới đây trình bày cách đọc số va đập đúng nghĩa để tự so sánh vật liệu.
Hai phép thử va đập, hai con số không thay thế nhau
Phép thử Izod có khía theo ISO 180 tạo sẵn một vết khía trên mẫu rồi mới đập, tức là đo khả năng chống lan vết nứt khi vật liệu đã có sẵn khuyết tật. Phép thử Charpy không khía theo ISO 179 đập lên mẫu nguyên vẹn, đo khả năng hấp thụ năng lượng của vật liệu lành lặn. Cùng một tấm nhựa có thể cho hai con số cách nhau nhiều lần, nên chỉ so sánh giữa các vật liệu khi cả hai được đo bằng cùng một phép thử, cùng nhiệt độ.
Số liệu nhà sản xuất tấm PMMA công bố ở 23 độ C: Izod có khía khoảng 1,6 kJ trên mét vuông và Charpy không khía khoảng 15 kJ trên mét vuông. Hai con số này chênh nhau gần mười lần trên cùng một vật liệu, đủ để thấy chuyện lấy số của phép thử này so với số của phép thử kia là vô nghĩa. Cũng nhà sản xuất đó có dòng PMMA tăng cường, Charpy không khía đạt từ 45 kJ trên mét vuông cho tới mức không gãy tuỳ cấp, còn Izod có khía nằm trong khoảng 2,5 đến 6,5 kJ trên mét vuông.
Đọc số để chọn đúng vị trí lắp
Ý nghĩa thực tế của cặp số trên là: mặt acrylic nguyên vẹn chịu được va chạm nhẹ khá tốt, nhưng khi mép gương đã bị mẻ hoặc mặt gương đã có vết xước sâu thì vết nứt lan nhanh hơn nhiều. Vì vậy khâu quan trọng nhất với gương acrylic không phải là chọn độ dày, mà là bảo vệ mép: giữ nguyên vành viền, không khoan thêm lỗ vào mặt gương, không siết bu lông quá tay lúc lắp.
Từ đó suy ra vị trí phù hợp cho khổ 80 cm bằng acrylic: giao lộ nội bộ có xe chạy chậm, hành lang kho, lối ra vào bãi đỗ, nơi ưu tiên ảnh sáng rõ và không có vật cứng bay tới mặt gương. Với xưởng cắt kim loại, bãi vật liệu rời hay khu vực rửa bằng vòi áp lực thì mặt thép không gỉ là lựa chọn hợp lý hơn dù ảnh nhạt hơn.
Những gì con số va đập không nói
Không có tiêu chuẩn Việt Nam nào quy định độ bền va đập tối thiểu cho mặt gương cầu lồi. Quy chuẩn báo hiệu đường bộ chỉ nói về công dụng, vị trí đặt và cao độ lắp gương trên đường công cộng, hoàn toàn không đề cập đặc tính vật liệu. Nghĩa là mọi trị số va đập đều đến từ tài liệu vật liệu của nhà sản xuất tấm nhựa, dùng để so sánh chứ không dùng để nói một sản phẩm cụ thể đã đạt chuẩn nào.
Cũng cần phân biệt: số Izod và Charpy đo trên mẫu tấm phẳng trong phòng thí nghiệm, còn mặt gương thực tế đã qua dập cong, có ứng suất dư, có vành kẹp và chịu rung theo cột. Khi cần bằng chứng cho hồ sơ nghiệm thu thì yêu cầu bên bán cung cấp tài liệu vật liệu kèm phương pháp thử, thay vì chấp nhận một câu so sánh không nguồn.
