Bộ Tiếp Địa Di Động

Bộ Tiếp Địa Di Động Bảo Vệ Người Làm Việc Trên Đường Dây Đã Cắt Điện

Cắt điện xong không có nghĩa là đường dây an toàn. Ba nguồn nguy hiểm vẫn còn: đóng điện nhầm do nhầm lệnh hoặc thao tác sai, điện áp cảm ứng từ đường dây song song đang mang điện, và điện áp do sét đánh lan truyền. Bộ tiếp địa di động xử lý cả ba bằng cách nối phần thiết bị đang làm việc xuống đất, tạo đường dẫn dòng điện đi vòng qua người.

Đây là lý do trong quy trình công tác điện, việc lắp tiếp địa là bước bắt buộc sau khi cắt điện và thử không còn điện — không phải bước tuỳ chọn để tiết kiệm thời gian. Với đường dây trên không, tiếp địa được lắp ở cả hai phía của vị trí làm việc.

Bộ tiếp địa gồm ba phần chính: đầu kẹp bắt vào dây dẫn hoặc thanh cái, dây dẫn tiếp địa bằng đồng mềm nhiều sợi, và kẹp nối xuống hệ thống tiếp đất. Cả ba phần đều phải chịu được dòng ngắn mạch dự kiến trong thời gian bảo vệ tác động — thông số này quan trọng hơn nhiều so với vẻ ngoài chắc chắn của bộ kẹp.

Chọn Theo Cấp Điện Áp, Số Pha Và Kiểu Đầu Kẹp

Cấp điện áp quyết định chiều dài phần cách điện và kiểu đấu nối. Danh mục hiện có các mức từ 3kV cho lưới hạ thế và tủ điện, lên tới 110kV cho lưới truyền tải, bao gồm cả loại trung thế đa năng.

Số pha và số đầu kẹp chọn theo cấu hình lưới. Lưới ba pha cần bộ ba pha nối chung về một điểm tiếp đất; một số vị trí cần bốn đầu kẹp để nối cả dây trung tính. Danh mục có cả bộ ba pha và bộ bốn đầu kẹp, cũng như loại chuyên dùng cho aptomat trong tủ điện.

Kiểu đầu kẹp phải phù hợp với vật cần kẹp: dây tròn trên không, thanh cái dẹt trong tủ, hay đầu cực thiết bị. Kẹp mỏ vít siết chặt bằng sào là loại phổ biến cho đường dây; kẹp dạng ngàm phù hợp thanh cái. Kẹp sai kiểu dẫn tới tiếp xúc kém, và tiếp xúc kém trong tình huống ngắn mạch sẽ gây phóng hồ quang ngay tại điểm kẹp.

Về tiết diện dây tiếp địa, đây là thông số cần hỏi rõ chứ không chọn theo cảm quan: dây phải đủ lớn để chịu dòng ngắn mạch tại vị trí lắp trong suốt thời gian rơ le bảo vệ tác động. Dây quá nhỏ có thể đứt hoặc cháy ngay khi có sự cố, đúng vào lúc nó cần phát huy tác dụng nhất.

Trình Tự Lắp Tháo Và Trang Bị Đi Kèm

Trình tự lắp và tháo có thứ tự cố định, đảo là nguy hiểm. Khi lắp: nối đầu tiếp đất xuống hệ thống đất trước, rồi mới kẹp vào dây dẫn. Khi tháo: gỡ khỏi dây dẫn trước, tháo đầu tiếp đất sau cùng. Lý do là nếu có điện bất ngờ, đường dẫn xuống đất phải luôn được thiết lập trước và duy trì lâu hơn.

Toàn bộ thao tác lắp tháo thực hiện qua sào đúng cấp lưới, không dùng tay trực tiếp. Trước đó phải xác nhận không còn điện bằng bút đúng dải áp, và người thao tác đeo găng làm trên lưới cùng ủng chặn áp bước vì điện áp bước quanh điểm tiếp đất là rủi ro thật khi có dòng sự cố đi qua. Toàn bộ nhóm nằm trong trang bị điện lực.

Với nhà máy có tủ điện hạ thế và trung thế, nên trang bị riêng bộ cho từng cấp và ghi rõ trên bao đựng, thay vì dùng chung một bộ cho mọi vị trí. Bộ tiếp địa cấp thấp lắp lên lưới cấp cao hơn không đủ chiều dài cách điện, còn bộ cấp cao dùng cho tủ hạ thế lại cồng kềnh và khó thao tác trong không gian hẹp — cả hai trường hợp đều dẫn tới việc thợ ngại dùng và bỏ qua bước tiếp địa.

Kiểm Tra, Bảo Quản Và Dấu Hiệu Phải Loại Bỏ

Bộ tiếp địa hỏng thường hỏng ở chỗ không nhìn thấy: các sợi đồng bên trong lớp vỏ trong suốt bị đứt dần sau nhiều lần gập, hoặc mối nối giữa dây và đầu kẹp bị lỏng, oxy hoá. Vì vậy kiểm tra phải gồm cả nhìn xuyên qua lớp vỏ để đếm sợi đứt và kiểm tra độ chắc của mối nối, chứ không chỉ nhìn bề ngoài.

Bảo quản bằng cách cuộn tròn tự nhiên theo đường kính lớn, không gập gấp khúc và không treo bằng chính dây dẫn. Giữ khô ráo, tránh dầu mỡ và hoá chất làm hỏng lớp vỏ. Đầu kẹp cần được giữ sạch, ren vít tra dầu nhẹ để siết trơn khi thao tác bằng sào trong điều kiện gấp.

Dấu hiệu phải loại bỏ: dây có sợi đồng đứt vượt tỷ lệ cho phép của nhà sản xuất, lớp vỏ nứt hoặc cháy, mối nối giữa dây và kẹp lỏng hoặc có dấu hiệu phóng điện, đầu kẹp biến dạng hoặc ren hỏng không siết chặt được, và mọi bộ đã từng chịu một lần ngắn mạch thật — sau sự cố, phải kiểm tra toàn diện trước khi quyết định dùng tiếp. Ghi lại ngày lắp, vị trí và số hiệu bộ vào sổ thiết bị giúp truy được bộ nào đã chịu sự cố, thay vì phải kiểm toàn bộ kho mỗi lần có ngắn mạch.

Trình tự lắp và tháo ngược nhau, và nhớ nhầm là hỏng cả quy trình: lắp thì đầu đất trước dây pha sau, tháo thì dây pha trước đầu đất sau. Chỗ hỏng thường không nhìn thấy được, vì sợi đồng đứt dần bên trong lớp vỏ trong suốt. Nên nắn thử dây theo chiều dài mỗi lần trước khi dùng.