Lý do đi ủng khi lội ruộng thường được nói bằng những chữ chung chung như sạch sẽ hay tránh lạnh. Thực ra có một lý do cụ thể hơn nhiều, và nó nằm trong khuyến cáo phòng bệnh của các nghiên cứu y khoa về vùng nhiệt đới.
Vi khuẩn sống sẵn trong đất và nước ruộng
Bệnh Whitmore do một loài vi khuẩn sống hoại sinh trong môi trường gây ra. Nó có mặt trong đất canh tác, nước ruộng lúa, vườn rau và đồn điền cao su ở vùng nhiệt đới, tức là chính nơi người nông dân đứng làm việc hằng ngày. Đường vào cơ thể phổ biến nhất là qua da bị xây xước khi tiếp xúc trực tiếp với đất và nước.
Trong phần khuyến cáo phòng bệnh của các tài liệu này, ủng cao su và găng tay được nhắc đích danh như biện pháp bảo hộ khi phải tiếp xúc trực tiếp với đất và nước môi trường, cùng với việc dùng nước đun sôi hoặc nước đóng chai. Đây là một lý do y khoa cụ thể, khác hẳn lý do thẩm mỹ hay tiện lợi.
Cơ chế là rào chắn cơ học, không phải phòng bệnh
Cần nói rõ giới hạn để không ai hiểu sai. Đôi ủng không diệt vi khuẩn và không tạo miễn dịch. Việc nó làm được là che kín phần cẳng chân và bàn chân, giảm diện tích da tiếp xúc trực tiếp với nước ruộng và bùn, đặc biệt là che những vết xước nhỏ mà người làm ruộng không để ý.
Vì vậy đôi ủng đi cùng những thói quen khác chứ không thay được chúng: rửa chân sạch bằng nước sạch sau khi lên bờ, lau khô kẽ ngón, băng lại vết xước hở trước khi xuống ruộng và không lội khi chân đang có vết thương chưa lành. Bộ đôi thường đi cùng là găng tay cao su cho việc tiếp xúc bùn đất, vì tay tiếp xúc còn nhiều hơn chân.
Cổ ủng cao tới đâu là đủ cho ruộng nước
Mực nước ruộng lúa thay đổi theo giai đoạn sinh trưởng, từ xâm xấp mặt ruộng tới ngập gần nửa bắp chân, và chỗ chân lún vào bùn còn sâu hơn mực nước nhìn thấy. Một đôi ủng cổ ngang bắp chân vì thế thường xuyên bị nước mấp mé miệng ủng, và chỉ cần một bước hụt là nước vào trong.
Cổ cao tới dưới gối cho khoảng dự phòng thoải mái và che được cả phần cẳng chân, phần da hay bị lá lúa cứa và bị gốc rạ cào. Đổi lại, ủng cao hơn thì nóng hơn và nặng hơn, nên chọn chiều cao vừa đủ chứ không phải càng cao càng tốt. Xem các mức chiều cao khác nhau ở gian ủng cao su cho đồng ruộng.
Rửa và hong khô sau mỗi buổi ruộng
Bùn khô bám lại trong rãnh đế làm đế mất hết tác dụng bám ngay từ bước đầu tiên của buổi sau, và bùn khô trong lòng ủng thì cọ vào da gây xước. Xối nước sạch cả ngoài lẫn trong ngay khi lên bờ là việc mất hai phút nhưng quyết định cả tuổi thọ đôi ủng lẫn sự dễ chịu khi mang.
Dựng ủng thẳng ở chỗ mát thoáng gió cho ráo, không úp lên đầu cọc rào và không phơi nắng gắt. Nắng gộp cả tia cực tím, nhiệt và ozon, ba thứ cùng phá cao su một lúc. Khi làm việc dưới mưa dài, khoác thêm áo mưa bộ cho người làm đồng để phần thân trên cũng khô ráo.
