Có một hiểu lầm rất phổ biến rằng Việt Nam không có tiêu chuẩn riêng cho ủng cách điện, nên thị trường muốn ghi nhãn thế nào cũng được. Thực tế ngược lại: tiêu chuẩn quốc gia dành riêng cho mặt hàng này đã tồn tại từ năm 1991 và quy định khá chi tiết từ màu sắc tới cách thử.
Việt Nam có tiêu chuẩn quốc gia riêng cho ủng cách điện
Văn bản đó là TCVN 5588:1991, tên tiếng Anh in trong tiêu chuẩn là Dielectric foot-wear, do Viện Năng lượng biên soạn và được ban hành theo quyết định số 833/QĐ ngày 12 tháng 12 năm 1991. Cùng đợt ban hành hôm đó còn có ba tiêu chuẩn anh em: găng cách điện, sào cách điện và thảm cách điện. Bốn văn bản này tạo thành bộ trang bị cách điện cơ bản của ngành điện Việt Nam thời kỳ đó.
Nội dung của nó không hề sơ sài. Tiêu chuẩn quy định điều kiện sử dụng tới 40 độ C và độ ẩm tương đối tới 98 phần trăm, yêu cầu ủng không thấm nước và kiểm bằng cách bơm không khí rồi dìm nước xem có sủi bọt, yêu cầu chịu lão hoá 168 giờ ở 70 độ C, thậm chí quy định cả màu xám sáng hoặc nâu nhạt và yêu cầu từng đôi phải đồng nhất màu.
Hạ áp trong tiêu chuẩn nghĩa là cấp đến 1000V
Tiêu chuẩn chỉ chế tạo ủng theo hai cấp điện áp sử dụng: đến 1000V và trên 1000V. Chữ hạ áp trên tên hàng ứng với cấp thứ nhất. Cấp này được thử ở năm nghìn vôn tần số công nghiệp trong một phút, và dòng điện dò đo được phải nằm dưới ngưỡng chung của tiêu chuẩn.
Vì chỉ có hai cấp nên mọi cách gọi kiểu cấp 22 kV hay cấp 35 kV đều không phải cấp sử dụng theo tiêu chuẩn này. Khi nhận hàng, hãy tìm dấu đóng ở mặt ngoài cách mép trên năm mươi milimét: tiêu chuẩn yêu cầu dấu đó ghi tên và ký hiệu sản phẩm, cơ sở chế tạo, cấp điện áp sử dụng, tháng và năm xuất xưởng. Thiếu trường cấp điện áp sử dụng là thiếu thông tin quan trọng nhất trên nhãn.
Đôi ủng hạ áp dùng ở đâu trong nhà máy
Cấp đến 1000V phủ đúng phần lớn công việc trong nhà xưởng: tủ phân phối, tủ động lực, máy công cụ, hệ chiếu sáng, ổ cắm công nghiệp. Thợ điện xí nghiệp làm việc quanh các mức này cả ca, và họ thường đứng trên nền bê tông ẩm, tức là nền dẫn điện tốt hơn người ta tưởng.
Đôi ủng hạ áp bù thêm một lớp ngăn giữa bàn chân và nền đó. Nó không thay việc cắt điện và khoá nguồn, nên nhiều nhà máy trang bị kèm bộ khoá nguồn nhiều điểm cho tủ điện để bảo đảm không ai đóng lại trong lúc đang sửa. Cần lưu ý đôi này đang đứng chung gian hàng với các mẫu ủng cao su dùng trong nhà xưởng nhưng công dụng thì hoàn toàn khác.
Đừng suy ủng cao su thường cũng cách điện
Một đôi ủng cao su bình thường không trải qua bất kỳ phép thử điện nào. Nó chống nước, chống bùn, chống hoá chất loãng ở mức của vật liệu, nhưng không có số liệu về dòng dò và không có ai chịu trách nhiệm về khả năng cách điện của nó. Đứng trên nó để thao tác gần phần mang điện là tự đặt cược vào một thứ chưa từng được đo.
Chiều ngược lại cũng cần nói rõ: ký hiệu chống tĩnh điện trên một số dòng giày bảo hộ có nghĩa gần như trái ngược, vì nó cho phép điện tích thoát xuống sàn theo đường có kiểm soát. Nếu đơn vị cần hàng cho lưới trên 1000V, hãy chọn trong nhóm ủng cách điện cấp trên một nghìn vôn thay vì lấy đôi hạ áp cho đủ bộ.