Thiết bị chống giật LS là khí cụ điện lắp cố định trong tủ, thuộc nhóm hàng an toàn điện dùng cho nhà xưởng. Điểm cần làm rõ ngay ở dòng đầu tiên: đây là bảo vệ của hệ thống điện, không phải trang bị bảo vệ cá nhân. Nó nằm trong tủ và làm việc cho mọi người dùng trên mạch đó, chứ không phải thứ người thợ mang theo mình.
Cơ chế: so sánh dòng đi và dòng về
Nguyên lý của thiết bị chống dòng rò rất gọn. Ở trạng thái bình thường, dòng điện chạy vào phụ tải bằng đúng dòng chạy ra. Nếu một phần dòng thoát ra ngoài mạch, chẳng hạn qua thân người chạm vào phần mang điện hoặc qua lớp cách điện đã hỏng xuống vỏ kim loại, thì hai dòng ấy không còn bằng nhau. Thiết bị phát hiện chênh lệch đó và cắt mạch.
Giá trị thực nằm ở thời gian. Mức độ nguy hiểm của dòng điện qua người phụ thuộc cả cường độ lẫn thời gian tồn tại, nên một thiết bị cắt nhanh khi có rò biến một tai nạn có thể tử vong thành một cú giật mạnh. Ngưỡng dòng dư danh định và đặc tính cắt của từng model phải lấy theo công bố của nhà chế tạo cho đúng mã hàng, và mức chọn cho mục tiêu bảo vệ người khác với mức chọn cho mục tiêu chống cháy do rò điện. Việc chọn thuộc về người thiết kế hệ thống, dựa trên sơ đồ và phụ tải thực tế.
Ba tình huống nó không cứu được
Thứ nhất, nếu người chạm đồng thời vào cả hai cực của mạch thì dòng qua người vẫn nằm trong vòng mạch, dòng đi và dòng về vẫn cân bằng, và thiết bị không thấy có gì bất thường. Đây là giới hạn nguyên lý, không phải lỗi sản phẩm.
Thứ hai, nó chỉ bảo vệ phần mạch nằm sau nó. Mọi thứ ở phía nguồn, gồm cả đoạn cáp vào và các đầu cực đấu nối bên trong tủ, không được bảo vệ. Người mở tủ ra thao tác thường đang đứng đúng ở vùng không được che chở.
Thứ ba, cơ cấu cắt là cơ cấu cơ khí và có thể kẹt sau thời gian dài không tác động, nhất là trong tủ ẩm, bụi hoặc rung. Vì vậy nút thử trên mặt thiết bị cần được ấn theo lịch định kỳ để xác nhận cơ cấu vẫn nhả, và mọi lần thử nên được ghi lại.
Lắp đặt quyết định phần lớn hiệu quả
Một thiết bị tốt lắp sai gần như không có tác dụng. Ba lỗi lắp đặt hay gặp ở công trình Việt Nam. Đấu nhầm chiều nguồn và tải trên các model có phân biệt đầu vào đầu ra. Nối dây trung tính của nhánh sau thiết bị chung với trung tính của nhánh khác, khiến dòng về không đi qua thiết bị và gây cắt nhầm liên tục, hậu quả là người vận hành chán rồi tháo bỏ. Và bỏ qua hệ nối đất của công trình, trong khi nhiều sơ đồ bảo vệ chỉ hoạt động đúng khi hệ nối đất còn nguyên vẹn.
Đi kèm là thói quen bảo trì: xem lại độ chặt các đầu cực định kỳ, giữ tủ khô và kín bụi, và điều tra nguyên nhân mỗi lần thiết bị cắt thay vì đóng lại ngay. Một thiết bị cắt lặp lại là thiết bị đang báo có rò thật ở đâu đó trên nhánh.
Vị trí của nó trong chuỗi biện pháp an toàn
Thiết bị chống dòng rò làm giảm hậu quả của một sự cố đã xảy ra. Nó không ngăn sự cố xảy ra, không cho biết mạch còn điện hay không, và tuyệt đối không phải căn cứ để thao tác trên thiết bị chưa cắt điện. Ai đó nghĩ rằng có thiết bị chống giật rồi thì sờ vào dây cũng không sao là đang hiểu ngược hoàn toàn công dụng của nó.
Trình tự làm việc không đổi vì có thêm khí cụ này: phải cắt điện phần sẽ làm việc, phải dùng thiết bị thử phù hợp dải điện áp để xác nhận đã hết điện, phải phóng điện tích dư khi cần và đặt tiếp địa theo quy trình của đơn vị. Bước xác nhận dùng bút thử điện và thiết bị chỉ báo điện áp theo model, còn vùng đứng thao tác trước tủ nên được lót bằng thảm cách điện chọn theo cấp của hệ thống.
