Kết cấu giảm tốc rất hiếm khi hỏng vì bị nghiền nát. Nó hỏng vì bị bong ra khỏi mặt đường. Mỗi lần bánh xe leo lên rồi tụt xuống, cấu kiện nhận một lực đẩy ngang theo chiều xe chạy và một lực bóc ở mép đầu vào. Hai lực đó lặp lại vài nghìn lần mỗi ngày, và toàn bộ tuổi thọ của sản phẩm nằm ở chỗ liên kết với nền chịu được bao lâu.
Hai cách neo giữ hoàn toàn khác nhau
Với kết cấu đổ tại chỗ bằng bê tông nhựa, tài liệu kỹ thuật yêu cầu phần chân khay ngập xuống dưới cao độ mặt đường với chiều dày tối thiểu 5 cm. Phần ngập đó biến thân gồ và lớp phủ thành một khối liên tục, nên lực đẩy ngang được truyền vào diện tích tiếp xúc rộng thay vì dồn vào một mặt phẳng dán. Đây là lý do loại đổ tại chỗ hầu như không bong nếu thi công đúng, nhưng cũng là lý do muốn dời vị trí thì phải cào bóc.
Với cấu kiện định hình bắt vít như mã này, cơ chế ngược lại. Toàn bộ lực ngang truyền qua thân bu lông nở, còn lực bóc dồn vào vùng vật liệu quanh lỗ. Ưu điểm là tháo lắp và dời được, thay từng đoạn được. Nhược điểm là liên kết trở thành điểm yếu, và nó suy giảm dần theo thời gian chứ không hỏng đột ngột.
Ba lỗi thi công làm hỏng liên kết sớm
Lỗi thứ nhất là khoan lỗ quá rộng so với đường kính vít nở. Vít vẫn siết chặt lúc đầu, nhưng phần nở không bám đủ vào thành lỗ, và chỉ cần vài chục lượt xe tải là bắt đầu lỏng. Lỗi thứ hai là không hút sạch bụi khoan trước khi đóng vít, lớp bụi mịn đóng vai trò như chất bôi trơn giữa vít nở và bê tông.
Lỗi thứ ba, và phổ biến nhất, là siết bằng cảm giác tay. Siết non thì cấu kiện xê dịch, siết quá thì làm nứt bê tông quanh lỗ hoặc kéo rách vật liệu cao su tại vị trí đầu vít. Cách xử lý đơn giản là dùng cờ lê lực và ghi lại trị số momen mà nhà sản xuất đề nghị cho mã hàng, sau đó áp dụng thống nhất cho toàn tuyến.
Chu kỳ kiểm tra và dấu hiệu cần can thiệp
Nên siết kiểm tra lần đầu sau khoảng hai tuần kể từ ngày lắp, khi các cấu kiện đã ổn định vị trí dưới tải trọng thực. Sau đó đưa vào lịch kiểm tra định kỳ cùng với các hạng mục an toàn khác của khu vực. Bốn dấu hiệu cần xử lý ngay: có khe hở nhìn thấy giữa đáy cấu kiện và mặt đường, đầu vít nhô cao hơn bề mặt thân, mối ghép giữa hai cấu kiện bị lệch, và có tiếng lạch cạch khi xe đi qua thay vì tiếng va trầm đều.
Khi một bu lông đã lỏng lần thứ hai tại cùng vị trí, đừng siết tiếp mà hãy chuyển sang lỗ khoan mới cách vị trí cũ đủ xa, hoặc vá lại nền tại chỗ đó. Bê tông quanh lỗ khi đã bị phá vỡ sẽ không giữ được vít nở dù siết bao nhiêu lần.
Công đoạn khoan tạo bụi bê tông ở tầm thấp, ngay vùng thở của người đang quỳ, và nước cùng bụi ướt đọng dưới chân khi khoan có tưới nước. Ngoài kính che mắt và găng chống rung, tổ thi công nên dùng ủng chống trơn cho thợ khoan nền ướt và khẩu trang lọc bụi. Nếu khu vực vẫn có xe lưu thông, cắm cảnh báo hai đầu và cử người cảnh giới trước khi bắt đầu.
