Câu hỏi hay gặp nhất khi mua ủng chống trượt là đế nào bám hơn, và câu trả lời quen thuộc là đế nào vấu sâu hơn thì bám hơn. Trên bùn ruộng thì đúng. Trên sàn bê tông ướt hay sàn gạch có màng nước mỏng thì thường ngược lại, và đây là chỗ nhiều nhà máy mua nhầm cả lô.
Đế vấu sâu không phải lúc nào cũng bám hơn
Vấu sâu được thiết kế cho nền nhão và bám dính. Ở ruộng, ở bãi đất, ở công trường đầy đất đá, vấu cắm xuống lớp mềm rồi lấy lực từ chính lớp đó, còn rãnh rộng cho bùn tự thoát ra. Nếu vấu dày sít thì bùn nêm kín giữa các vấu và cả đế biến thành một tấm phẳng.
Sàn nhà xưởng lại là chuyện khác. Nó cứng, phẳng, và thứ nằm giữa đế với sàn chỉ là một màng chất lỏng rất mỏng. Trong tình huống đó, thứ quyết định không còn là chiều sâu vấu mà là diện tích cao su thật sự chạm sàn và khả năng vật liệu ôm theo vi địa hình của mặt sàn.
Ba cơ chế làm vấu sâu mất bám trên sàn phẳng ướt
Cơ chế thứ nhất là diện tích tiếp xúc thật bị giảm. Trên nền phẳng chỉ có đỉnh các vấu chạm sàn. Vấu càng sâu và càng thưa thì phần cao su chạm thật càng nhỏ, áp suất cục bộ lớn lên nhưng tổng lực ma sát khả dụng lại giảm xuống.
Cơ chế thứ hai nằm ở đường thoát. Rãnh chỉ đẩy được chất trơn đi khi nó ngắn và thông thẳng ra mép đế. Một rãnh sâu nằm giữa lòng đế thì không thoát ra đâu cả, nó trở thành hồ chứa nước ngay dưới lòng bàn chân người đi.
Cơ chế thứ ba là độ cứng vật liệu. Muốn vấu sâu mà không quỵ xuống thì cao su phải cứng hơn. Cao su cứng ôm theo các gồ ghề rất nhỏ của mặt sàn kém hơn cao su mềm, nên ngay cả khi sàn khô thì ma sát cũng đã thấp hơn.
Đã có nghiên cứu đo ảnh hưởng của độ sâu rãnh tới hệ số ma sát trên sàn ướt và sàn có nước pha chất tẩy. Kết quả cho thấy mức tăng hệ số ma sát trên mỗi milimét độ sâu rãnh dao động rất rộng, tuỳ bề rộng rãnh, tuỳ loại sàn và tuỳ loại chất bẩn. Đọc đúng nghĩa là hiệu ứng của độ sâu không cố định, chứ không phải rãnh càng sâu càng bám.
Phòng thử dùng hai loại nền và hai chất gây trơn
Phép thử trượt cho giày ủng chạy trên hai loại nền chuẩn. Một là nền gạch gốm ép theo phụ lục quy định của tiêu chuẩn phương pháp thử, và bản năm 2019 chỉ còn giữ lại một loại gạch chuẩn. Hai là tấm thép không gỉ có độ nhám trung bình từ 1,6 đến 2,5 micrômét.
Hai nền đó không phải để làm khó nhau mà để mô phỏng hai kiểu mặt sàn thật khác nhau. Gạch gốm gần với sàn bếp, sàn khu vệ sinh công nghiệp, sàn khu đóng gói. Thép gần với sàn thao tác, bậc thang, mặt bồn và sàn thiết bị trong nhà máy.
Chất gây trơn cũng có hai loại, và đây mới là phần bên mua nên hỏi kỹ: dung dịch tẩy rửa mô phỏng kiểu trơn nước xà phòng, còn glycerol có độ nhớt cao mô phỏng kiểu trơn nhớt của dầu mỡ. Một đôi ủng tốt trên nền này chưa chắc tốt trên nền kia.
Cách chọn đế theo sàn thật của nhà máy
Trình tự gọn gồm ba bước. Trả lời sàn của bạn phẳng cứng hay mềm nhão. Trả lời chất trơn là nước xà phòng hay dầu mỡ. Sau đó mới xét tới chiều sâu và mật độ rãnh, chứ không xét theo thứ tự ngược lại. Muốn xem thêm phương án cho khu vực khô ráo, mở giày bảo hộ chống trượt cho sàn nhà xưởng.
Chứng chỉ trong hồ sơ là điều kiện cần chứ chưa đủ, vì chất gây bẩn dùng trong phòng thử không giống hệt chất bẩn trên sàn nhà máy. Cách chắc chắn nhất vẫn là mượn vài đôi cho công nhân đi thử một tuần trên chính mặt sàn đó rồi mới quyết định số lượng.
