Một đoạn ống nước nhựa mềm dùng vài năm rồi cứng đơ, bóp không còn đàn hồi, gập lại là nứt. Cách giải thích quen thuộc là nhựa bị lão hoá hoặc hàng kém. Cơ chế thật cụ thể hơn nhiều và nó cho biết chính xác nên kiểm tra cái gì trong lịch bảo trì.
Ống mềm được là nhờ chất hoá dẻo, và chất hoá dẻo thoát dần
PVC nguyên bản là một loại nhựa cứng. Thứ làm nó mềm và uốn được là chất hoá dẻo trộn vào trong quá trình sản xuất. Điểm mấu chốt nằm ở chỗ chất hoá dẻo không liên kết hoá học với mạch PVC mà chỉ nằm xen giữa, giữ bằng liên kết thứ cấp. Vì vậy nó di trú dần ra khỏi vật liệu theo thời gian, bay hơi ở mặt ngoài, thấm vào chất lỏng chảy bên trong, ngấm sang vật liệu tiếp xúc.
Mất chất hoá dẻo nghĩa là mất độ mềm. Tài liệu vật liệu mô tả đúng chuỗi hậu quả đó: ống cứng lại, mất tính dẻo ban đầu, rồi nứt hoặc thậm chí xẹp bẹp. Ống cứng không phải dấu hiệu nhựa xấu mà là dấu hiệu vật liệu đã đi hết một phần tuổi thọ của nó. Nhiệt và nắng đẩy nhanh quá trình này, nên đoạn ống phơi ngoài trời luôn hỏng trước đoạn nằm trong bóng râm.
Bốn dấu hiệu cho biết đã đến lúc thay ống
Dấu hiệu thứ nhất là bóp vào không còn đàn hồi, thả tay ra ống không trở lại hình dạng cũ mà giữ nguyên vết bóp. Dấu hiệu thứ hai là nứt chân chim ở chỗ hay gập và ở chỗ kẹp đai xiết, hai vị trí chịu ứng suất nhiều nhất trên cả tuyến. Dấu hiệu thứ ba, thường thấy trong thực tế sử dụng, là bề mặt ngoài nhờn tay hoặc rịn dầu. Dấu hiệu thứ tư là ống đổi màu, đục đi hoặc ngả vàng so với đoạn cùng lô còn cất trong kho.
Hai dấu hiệu đầu có cơ sở từ chính cơ chế mất chất hoá dẻo. Hai dấu hiệu sau là quan sát thực hành khi dùng, nhưng đủ tin cậy để đưa vào phiếu kiểm tra định kỳ.
Ống mềm là vật tư có tuổi thọ, không phải hạng mục lắp một lần
Cách quản lý đúng là xếp ống mềm cùng nhóm với dây curoa, gioăng cao su và các chi tiết mềm khác trong lịch bảo trì, chứ không xếp cùng nhóm với đường ống cứng. Mỗi kỳ bảo dưỡng nên bóp thử vài điểm trên tuyến, xem kỹ hai đầu kẹp đai, và thay trước khi ống nứt thay vì đợi sự cố.
Với đoạn tưới cây, rửa sân, xả nước sàn xưởng thì hỏng ống chỉ gây phiền. Với đoạn cấp nước cho máy móc hoặc chạy trên đầu người thì nứt ống lúc đang chạy là sự cố thật, nên đoạn đó cần chu kỳ kiểm ngắn hơn.
Vì sao đoạn ngoài trời nên chọn bản có màu
Ống có màu cản sáng nên lòng ống tối, khác hẳn ống trong suốt để cùng vị trí. Với tuyến chạy ngoài sân, ống màu xanh lá còn dễ nhận ra trên nền bê tông và nền cỏ, giảm chuyện xe đẩy hoặc bánh xe nâng cán qua. Đoạn nào cần theo dõi dòng chảy bằng mắt thì mới cần bản trong.
