Thùng đựng rác nắp lật dung tích 60 lít thường đứng thành cụm ở sảnh, hành lang, căng tin và khu vực chờ. Nắp lật giúp người bỏ rác không phải chạm tay, nhưng thứ quyết định cụm thùng có ích hay không lại nằm ở chỗ khác: rác bỏ vào có đúng nhóm hay không. Bỏ sai không chỉ làm mất công phân loại lại, nó còn có hệ quả về chi phí.
Phân loại sai thì phần rác đó bị tính như rác còn lại
Luật Bảo vệ môi trường quy định rằng nếu không phân loại hoặc phân loại không đúng hai nhóm đầu tiên, thì phải chi trả giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý như đối với chất thải rắn sinh hoạt khác. Nói cách khác, công sức phân loại chỉ được ghi nhận khi kết quả đúng nhóm.
Ở chiều ngược lại, phần chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế đã được phân loại riêng thì không phải chi trả giá dịch vụ. Hai điều khoản này ghép lại tạo thành một đòn bẩy kinh tế khá rõ: càng tách sạch, phần khối lượng phải trả tiền càng nhỏ.
Cần đọc đúng đối tượng: các quy định vừa nêu viết cho hộ gia đình và cá nhân. Với doanh nghiệp, nguyên tắc tương tự thường được đưa vào hợp đồng dịch vụ chứ không áp thẳng theo luật, nên điều khoản trong hợp đồng mới là chỗ cần rà.
Ba kiểu bỏ sai hay gặp nhất trong thực tế
Kiểu thứ nhất là bỏ đúng loại vật liệu nhưng còn dính thức ăn. Cốc nhựa còn nước, hộp giấy dính dầu mỡ khi lọt vào ngăn tái chế sẽ kéo cả mẻ mất giá trị thu hồi, dù người bỏ đã có ý thức tốt.
Kiểu thứ hai là bỏ theo hình dáng chứ không theo vật liệu. Hộp sữa giấy tráng nhôm, ly nhựa có nắp giấy, túi zip nhiều lớp đều nằm ngoài trực giác thông thường.
Kiểu thứ ba là bỏ vội trong giờ cao điểm. Khi hàng người xếp sau lưng, gần như không ai dừng lại đọc nhãn. Đây là kiểu sai không liên quan tới nhận thức mà liên quan tới thiết kế luồng người.
Giảm bỏ sai bằng bố trí thay vì bằng nhắc nhở
Nắp lật có một ảnh hưởng gián tiếp đáng kể: vì che kín miệng, người dùng không nhìn thấy bên trong, nên quyết định hoàn toàn dựa vào nhãn ở mặt trước. Nhãn vì thế phải đặt ngang tầm mắt, dùng hình vật phẩm cụ thể của chính đơn vị, và ghi cả những thứ không nhận.
Thứ hai, đặt các thùng trong cụm cách nhau đủ để hai người thao tác cùng lúc mà không va nhau, tránh dồn ứ vào giờ nghỉ trưa.
Thứ ba, đặt ngăn nhận nhiều nhất ở vị trí gần nhất theo hướng người đi tới. Đây là thay đổi không tốn kém nhưng cải thiện tỷ lệ đúng nhóm rõ rệt.
Cuối cùng, giao cho tổ vệ sinh ghi lại mỗi tuần một lần các loại rác bị bỏ nhầm nhiều nhất, rồi sửa nhãn theo đúng danh sách đó thay vì dùng nhãn mẫu chung.
