Đặt đèn ở đâu trên một mặt bằng rộng? Tổ trắc đạc mặt bằng trả lời câu ấy bằng một tờ sơ đồ điểm đặt sáng, vẽ tay, dán lên vách lán. Trên sơ đồ, ba câu này bỏ ngỏ: sơ đồ mặt bằng vẽ lại lần gần nhất khi nào, ai kẻ điểm sáng hôm ấy, và mặt bằng chia mấy ô. Ba câu ấy nằm ở góc dưới quyển nhật trình của tổ, không nằm trên tờ vẽ.
Sơ đồ điểm đặt sáng vẽ ra sao
Phía dưới cùng đặt tấm mặt bằng thu nhỏ, in sẵn từ phòng kỹ thuật. Người kẻ chấm một dấu tròn cho mỗi điểm, và đánh số theo chiều kim đồng hồ. Đánh số theo chiều ấy để lúc đi kiểm không sót ô nào. Cạnh mỗi dấu tròn là một mũi tên chỉ hướng quay.
Điểm vẽ trên sơ đồ và chỗ người ta thật sự dựng đèn cách nhau vài bước là chuyện thường. Vài bước thì bỏ qua, nhưng quá một ô thì phải sửa lại tờ vẽ.
Dịch một điểm thì kéo theo gì
Dịch một điểm là dịch cả vùng tối quanh nó. Chỗ vừa sáng lên thì có người kêu chói, chỗ vừa tối đi thì có người kêu không thấy. Sơ đồ nói đặt đèn ở đâu, nó không nói chỗ ấy đã đủ sáng cho việc gì. Đủ hay chưa là chuyện của người đứng làm, và họ nói ra thì tổ mới biết.
Cho nên mỗi lần dịch điểm, tổ trắc đạc mặt bằng đi hỏi một vòng trước khi cầm bút. Hỏi mất chừng một khắc, sửa sai thì mất cả buổi. Vòng hỏi ấy đi theo lối cố định, bắt đầu từ ô gần cổng rồi vòng ngược lại.
Ba câu sơ đồ bỏ ngỏ
Quay lại ba câu nêu ở đầu. Tờ sơ đồ chỉ giữ thứ đứng yên: ô, điểm, hướng. Chấm đủ điểm trên tờ giấy chưa có nghĩa là đêm ấy không còn góc tối. Thứ thay đổi theo ngày thì để ở quyển nhật trình, vì quyển ấy có chỗ để gạch và viết lại.
Dồn cả hai loại lên một tờ thì tờ vẽ mau bẩn, và bẩn thì không ai dám kẻ tiếp lên. Đã có kỳ tổ vẽ luôn ngày tháng lên góc phải. Được hai tuần thì góc ấy kín chữ, phải dán đè một mẩu giấy trắng lên.
Mặt bằng đổi thì vẽ lại hay chữa
Đổi nhỏ thì chữa, đổi lớn thì vẽ lại. Ranh giữa nhỏ và lớn do tổ trưởng định, thường lấy mốc là một phần tư số ô. Vẽ lại một tờ sơ đồ cũng lâu như dựng lại nửa dãy đèn. Vì thế tổ hay chữa cho tới lúc không chữa nổi nữa.
Tờ cũ không bỏ, gấp lại cất vào bìa kẹp, đề ngày ở mép. Về sau muốn biết mặt bằng từng ra sao thì giở bìa kẹp ấy. Bìa kẹp để trên nóc tủ hồ sơ của lán, tầm tay ai cũng lấy xuống được. Không ai xin phép, chỉ cần trả về đúng chỗ.
