Cùng một đôi giày cao su đi mưa, cùng một lượng nước như nhau, nhưng đi giữa tháng bảy ở đồng bằng phía nam và đi giữa tháng một ở vùng núi phía bắc là hai câu chuyện hoàn toàn khác. Thứ tạo ra khác biệt không phải là mưa nhiều hay ít, mà là nhiệt độ của nước và của luồng không khí đi kèm nó.
Nước ấm và nước lạnh là hai bài toán riêng
Nước lấy nhiệt khỏi da nhanh hơn hẳn không khí ở cùng nhiệt độ. Một bàn chân ướt trong không khí mười lăm độ mất nhiệt theo một nhịp khác hẳn bàn chân khô đứng cùng chỗ, và nếu có thêm gió thổi qua ống chân thì nhịp đó còn nhanh hơn nữa. Người đứng chờ ngoài bãi hoặc ngồi trên phương tiện hở là người chịu đủ cả ba yếu tố cùng lúc.
Vì vậy khả năng ngăn nước có giá trị rất khác nhau theo mùa. Trong những tháng nóng, nó chỉ là chuyện dễ chịu hay khó chịu. Trong những tháng lạnh, nó chuyển thành chuyện người lao động còn giữ được bao nhiêu phần khả năng làm việc sau ba tiếng đứng ngoài trời.
Chân lạnh mất cảm giác trước khi thấy đau
Thứ mất đầu tiên không phải là sự thoải mái mà là cảm giác ở đầu các ngón. Khi đầu ngón tê đi, khả năng nhận biết mặt đất qua bàn chân giảm theo, và người đi bắt đầu đặt chân kém chính xác trên những bề mặt không phẳng. Bước hụt ở bậc thang hay ở mép rãnh trong hoàn cảnh này không phải lỗi của đôi đế, nó là hệ quả của một bàn chân đã lạnh.
Đến đây phải tách rõ hai tính chất rất hay bị gộp làm một. Ngăn nước và giữ ấm là hai việc khác nhau. Một lớp vật liệu kín có thể chặn nước từ ngoài vào rất tốt mà không giữ được bao nhiêu nhiệt, bởi phần giữ nhiệt thật nằm ở lượng không khí bị giam lại giữa các lớp, và nước chính là thứ phá đúng phần đó. Một đôi giày chống thấm tốt không vì thế mà thành giày dùng được trong kho lạnh, vì hàng cho môi trường lạnh sâu là một dòng riêng với công bố riêng.
Có một chi tiết nữa dễ hiểu sai. Ký hiệu về cách nhiệt lạnh, nếu một model nào đó có, là ký hiệu nói về cụm đế chứ không nói về thân giày. Nhìn thấy ký hiệu ấy trên hộp rồi kết luận cả đôi giày giữ ấm cho bàn chân là đọc rộng hơn nội dung mà nó thật sự bảo đảm.
Lớp nào giữ ấm và lớp nào chỉ giữ ẩm
Lót lông và lót nỉ dày là lựa chọn đúng ở kho đông lạnh và gần như chỉ ở đó. Trong khí hậu ẩm của phần lớn địa bàn Việt Nam, lớp lót ấy làm chân ra mồ hôi nhiều hơn, ngậm ẩm rất lâu và khô rất chậm. Đến khi trời lạnh thật thì lớp lót đã ẩm sẵn từ hôm trước, và một lớp lót ẩm thì lạnh hơn là không có gì.
Lớp thật sự điều chỉnh được nằm ở đôi tất, và nguyên tắc là hai lớp mỏng tốt hơn một lớp dày. Tất mỏng bằng sợi len giữ được phần lớn khả năng giữ nhiệt ngay cả khi đã hơi ẩm, còn tất bông khi ướt thì gần như chỉ còn tác dụng làm lạnh nhanh hơn. Thay tất giữa ca là biện pháp rẻ nhất trong cả nhóm.
Nhưng thêm tất thì phải thêm chỗ. Nhồi thêm một lớp vào đôi giày vốn đã vừa khít sẽ ép lên mạch máu ở mu bàn chân, và bàn chân bị ép thì lạnh nhanh hơn chứ không hề ấm hơn. Nếu đã tính đi hai lớp tất trong mùa lạnh, chỗ dôi ra phải được cộng vào ngay từ lúc chọn cỡ.
Cùng một mã, hai cách dùng theo vùng
Ở địa bàn phía nam, bài toán nghiêng về thoát ẩm: chân ra mồ hôi cả ngày trong một lớp kín, nên ưu tiên là rút ẩm và luân phiên. Ở phía bắc vào mùa đông, bài toán đảo chiều thành giữ nhiệt và rút ngắn thời gian bàn chân ở trạng thái ướt. Cùng một mã hàng, hai địa bàn nên được hướng dẫn theo hai cách khác nhau.
Một điểm về vật liệu cần nhắc dưới dạng cơ chế chung, không phải nhận định về mã cụ thể. Có những họ nhựa mềm ở nhiệt độ phòng nhưng cứng lại rõ rệt khi trời lạnh, và khi vật liệu cứng lại thì độ bám giảm cùng với độ ôm. Đây là lý do một đôi giày đi rất tốt mùa hè có thể trơn hơn hẳn vào một sáng rét đậm.
