Cùng một chiếc áo thun cotton, mặc đi bộ buổi sáng thấy mềm và mát, nhưng mặc chạy 5 km thì ướt đẫm, nặng trĩu và cọ rát nách. Vấn đề không nằm ở chiếc áo tốt hay xấu mà ở chỗ chất vải không khớp với cường độ vận động. Muốn chọn chất vải đồ thể thao theo cường độ tập, người mua cần nhìn vào ba căn cứ: cơ thể ra bao nhiêu mồ hôi, động tác rộng đến đâu và buổi tập diễn ra ở môi trường nào.
Bài viết giải thích từng căn cứ, kèm một bảng gợi ý chất vải cho các nhóm môn phổ biến, những điều vải thể thao không làm được, và các câu hỏi nên đặt ra khi mua cho câu lạc bộ hoặc đội nhóm.
Vì Sao Cùng Một Chiếc Áo Lại Dễ Chịu Khi Đi Bộ Nhưng Khó Chịu Khi Chạy?
Khi vận động nhẹ, cơ thể tỏa nhiệt ít và mồ hôi bay hơi kịp, nên hầu như loại vải nào cũng dễ chịu. Khi cường độ tăng, lượng mồ hôi vượt quá tốc độ bay hơi, vải phải giữ hoặc chuyển phần nước dư đó đi đâu. Sợi cotton hút nước vào bên trong sợi và giữ lại lâu, nên áo nặng dần, dính vào da và khô rất chậm. Sợi polyester hút rất ít nước, mồ hôi đi dọc theo khe giữa các sợi ra mặt ngoài rồi bay hơi, nên áo khô nhanh hơn.
Ngoài loại sợi, cách dệt cũng quyết định cảm giác. Vải dệt kim như vải thun có các vòng sợi đan vào nhau nên tự co giãn được, còn vải dệt thoi như vải quần short gió ít giãn nếu không pha sợi đàn hồi. Vải mè có lỗ thoáng giúp hơi nóng thoát ra nhanh. Vì vậy hai chiếc áo cùng ghi “polyester” vẫn có thể khác nhau rõ khi mặc tập.
Căn Cứ Thứ Nhất: Lượng Mồ Hôi Quyết Định Vải Cần Dẫn Ẩm Đến Mức Nào
Hãy ước lượng buổi tập điển hình của bạn ra mồ hôi nhiều hay ít và kéo dài bao lâu. Đi bộ, giãn cơ, yoga nhẹ trong phòng mát: cotton hoặc cotton pha vẫn ổn, thậm chí dễ chịu hơn nhờ mềm và ít giữ mùi. Chạy bộ, đá bóng, cầu lông, các bài tập ngắt quãng cường độ cao: nên dùng vải sợi tổng hợp dệt kim, sợi mảnh, có khả năng dẫn ẩm và khô nhanh.
Khả năng dẫn ẩm có thể được thử nghiệm trong phòng thí nghiệm. Một phương pháp phổ biến là phương pháp thử AATCC TM195 về truyền dẫn ẩm lỏng của vải, áp dụng cho vải dệt kim, dệt thoi và không dệt. Người mua lẻ không cần đọc báo cáo này, nhưng khi mua số lượng nhiều, việc nhà cung cấp có hay không có kết quả thử là một dấu hiệu đáng hỏi.
Một cách kiểm tra nhanh tại chỗ: nhỏ vài giọt nước lên mặt trong của vải. Vải dẫn ẩm tốt sẽ cho giọt nước loang rộng và thấm nhanh, còn vải kém sẽ để giọt nước đọng lại thành hạt hoặc thấm chậm. Phép thử này chỉ mang tính tham khảo, vì vải mới còn hồ hoàn tất có thể cho kết quả khác sau vài lần giặt.
Căn Cứ Thứ Hai: Biên Độ Động Tác Quyết Định Độ Co Giãn Và Kiểu Dệt
Yoga, pilates, gym với squat sâu hay võ thuật đòi hỏi vải giãn theo mọi hướng và hồi lại dáng sau khi giãn. Các loại vải này thường pha sợi đàn hồi như spandex, tỷ lệ cao hơn ở quần bó và thấp hơn ở áo. Vải co giãn bốn chiều giãn được cả chiều dọc lẫn chiều ngang, phù hợp động tác gập, xoạc. Vải chỉ giãn hai chiều đủ cho chạy bộ hay đi bộ, nơi động tác lặp lại theo một hướng.
Với môn có biên độ lớn, hãy thử vải ngay khi mua: kéo căng một đoạn rồi buông ra, vải tốt trở về gần như ban đầu, không để lại vết phồng. Khi ngồi xổm, quần không được lộ ánh trắng ở vùng mông và gối, vì đó là dấu hiệu vải bị kéo mỏng đến mức nhìn xuyên được. Tham khảo thêm các mẫu quần áo thể thao co giãn theo môn tập để so sánh cảm giác giữa vải hai chiều và bốn chiều.
Ngược lại, môn có tiếp xúc như bóng đá, bóng rổ không cần vải quá ôm. Ở đây độ bền đường may và khả năng chịu kéo giật quan trọng hơn. Đường may phẳng ít cộm giúp giảm cọ xát ở nách và đùi trong những buổi tập dài.
Căn Cứ Thứ Ba: Môi Trường Tập Đặt Thêm Yêu Cầu Về Độ Bền, Nắng Và Mùi
Tập trong phòng máy lạnh và chạy ngoài trời giữa trưa là hai bài toán khác nhau. Ngoài trời, vải dệt dày và mặt vải kín cản tia cực tím tốt hơn vải mỏng thưa. Vải bị kéo căng hoặc bị ướt thường để tia UV đi qua nhiều hơn lúc khô và phẳng. Áo tay dài bằng vải mỏng thoáng đôi khi mát hơn áo ba lỗ, vì da không phải hứng nắng trực tiếp.
Sân cỏ nhân tạo, sàn bê tông, quai ba lô hay dụng cụ tạ đều gây ma sát. Vải polyester sợi kéo từ xơ ngắn dễ xù lông ở những vùng cọ xát, còn vải nylon thường chịu mài mòn tốt hơn. Nếu tập bơi xen kẽ, nên biết sợi spandex dễ suy giảm khi tiếp xúc lâu với nước có clo, khiến đồ bơi và quần bó nhanh dão.
Mùi là điểm yếu quen thuộc của vải tổng hợp. Polyester có xu hướng giữ mùi mồ hôi lâu hơn cotton, nên đồ tập cần giặt ngay sau buổi tập thay vì để trong túi kín. Không nên dùng nước xả vải cho đồ thể thao dẫn ẩm, vì lớp màng xả bám lên sợi làm giảm khả năng thấm và dẫn mồ hôi.
Bảng Chọn Chất Vải Đồ Thể Thao Theo Cường Độ Tập Cho Từng Nhóm Môn
Bảng dưới đây gom ba căn cứ trên thành gợi ý nhanh. Đây là hướng tham khảo theo đặc tính sợi và kiểu dệt, không phải quy định. Cơ địa mỗi người ra mồ hôi khác nhau, nên hãy điều chỉnh theo trải nghiệm thực tế sau vài buổi tập.
| Cường độ | Ví dụ môn | Nên ưu tiên | Nên tránh |
|---|---|---|---|
| Nhẹ | Đi bộ, giãn cơ, yoga nhẹ | Cotton, cotton pha polyester, thun mềm co giãn | Vải dày, thô, ít thoáng |
| Vừa | Cầu lông, bóng bàn, đạp xe nhàn, chạy chậm | Polyester pha hoặc cotton pha nhiều polyester, mảng mè ở lưng và nách | Cotton 100% định lượng dày |
| Cao | Chạy dài, bóng đá, bài tập ngắt quãng, gym nặng | Polyester sợi mảnh dệt kim, vải mè, quần pha spandex | Cotton, đường may dày cộm |
| Ngoài trời nắng lâu | Chạy đường dài, leo núi, sự kiện ngoài trời | Vải dệt dày đặc màu sáng, áo tay dài thoáng | Vải mỏng thưa, áo ôm bị kéo căng |
Khi so sánh hai mẫu cùng nhóm, hãy đặt chúng cạnh nhau dưới ánh sáng và soi xuyên qua vải: mẫu dày đặc hơn thường bền và cản nắng tốt hơn, mẫu thưa hơn thường thoáng hơn. Việc chọn chất vải đồ thể thao theo cường độ tập luôn là đánh đổi giữa thoáng, bền và cản nắng, không có loại vải nào mạnh nhất ở cả ba.
Những Điều Vải Thể Thao Không Làm Được Dù Quảng Cáo Thế Nào
Vải dẫn ẩm không làm cơ thể bớt ra mồ hôi, cũng không hạ thân nhiệt thay cho việc nghỉ, uống nước và tránh nắng gắt. Cụm từ “vải mát lạnh” thường chỉ cảm giác mát khi chạm tay, không có nghĩa áo giữ cho người mặc mát suốt buổi chạy. Đồ bó ép tạo cảm giác gọn, nhưng không thay được khởi động và không chữa được chấn thương.
Đồ thể thao thông thường cũng không có tính năng bảo hộ. Vải sợi tổng hợp không chống cháy và có thể chảy khi gặp nhiệt cao, không cản hóa chất, không chống cắt. Áo không có dải phản quang thì không thay được áo phản quang khi chạy trên đường lúc trời tối. Biết rõ các giới hạn này giúp chọn đúng thứ cần mua, thay vì trả thêm cho những tính năng chỉ có trên nhãn.
Cần Hỏi Gì Khi Mua Đồ Thể Thao Cho Câu Lạc Bộ Hoặc Đội Nhóm?
Khi mua cho nhiều người, hãy đổi cảm nhận thành thông số. Đề nghị nhà cung cấp ghi rõ thành phần sợi theo phần trăm, định lượng vải tính bằng gam trên mét vuông, kiểu dệt và tỷ lệ spandex nếu có. Xin một mẫu vải hoặc một áo mẫu để giặt thử vài lần, xem co rút, phai màu, xù lông. Có thể tham khảo bảng chất liệu của quần áo thể thao để có cách gọi thống nhất khi trao đổi.
Đội tập cả trong nhà lẫn ngoài trời nên tách hai bộ: một bộ thoáng cho mùa nóng và một lớp ngoài chắn gió cho buổi sáng sớm, như các mẫu áo khoác đồng phục lớp ngoài cho mùa lạnh. Thành viên chỉ tập nhẹ hoặc chủ yếu mặc dự sự kiện có thể dùng áo thun đồng phục in logo bằng vải pha cotton, dễ chịu hơn khi mặc cả ngày.
Về hồ sơ, hỏi trước việc xuất hóa đơn VAT, chứng từ nguồn gốc của vải nếu là vải nhập, và cách xử lý khi lô giao về khác mẫu đã duyệt. Giữ lại một áo mẫu niêm phong để đối chiếu. Nếu câu lạc bộ cần đồng bộ thêm áo đi đường, áo sự kiện, nhóm đồng phục cho câu lạc bộ và đội nhóm giúp gom các dòng về một đầu mối, dễ kiểm soát màu giữa các lô.
Bài viết hay và hữu ích, tôi đã lựa được quần áo thể thao phù hợp