Sai lầm hay gặp khi cấp găng cách điện là chọn theo con số in to nhất trên hộp. Hộp ghi 20 kV, thợ làm lưới 22 kV, người phát găng thấy hai số gần nhau nên cho là được. Thực tế con số đó thường là điện áp thử, còn điện áp được phép làm việc của đôi găng thấp hơn nhiều. Bài này gom lại năm tiêu chí chọn găng tay cách điện mà thủ kho, cán bộ an toàn và tổ trưởng nên soi trước khi giao găng cho thợ.
Năm tiêu chí gồm: cấp găng theo điện áp, khả năng chịu môi trường, cỡ găng, chiều dài và kiểu cổ, và thông tin trên nhãn. Phần cuối là cách chuẩn bị danh sách trước khi đặt hàng. Quy trình soi găng và thử phồng hơi trước mỗi ca là một việc khác, cần có hướng dẫn riêng cho thợ.
Tiêu Chí Chọn Găng Tay Cách Điện Đầu Tiên Là Điện Áp Sử Dụng Tối Đa Của Cấp Găng
Cả ASTM D120 của Mỹ và IEC 60903 đều chia găng cao su cách điện thành sáu cấp, từ Class 00 đến Class 4. Ở Việt Nam, TCVN 8084 tương đương hoàn toàn với IEC 60903 và dùng cùng sáu cấp. Mỗi cấp có một điện áp sử dụng tối đa và một điện áp thử cao hơn. Màu nhãn trên găng cũng gắn với từng cấp, giúp phân biệt nhanh trong kho.
| Cấp găng | Điện áp sử dụng tối đa (xoay chiều) | Điện áp thử (xoay chiều) | Màu nhãn |
|---|---|---|---|
| Class 00 | 500 V | 2,5 kV | Be |
| Class 0 | 1 kV | 5 kV | Đỏ |
| Class 1 | 7,5 kV | 10 kV | Trắng |
| Class 2 | 17 kV | 20 kV | Vàng |
| Class 3 | 26,5 kV | 30 kV | Xanh lá |
| Class 4 | 36 kV | 40 kV | Cam |
Với ví dụ ở đầu bài, hộp ghi 20 kV là găng Class 2, chỉ được dùng tới 17 kV, nên không đủ cho lưới 22 kV. Điện áp của hệ thống cũng cần xác định đúng. Theo quy định 1910.137 của Mỹ, với mạch nhiều pha thì lấy điện áp dây; chỉ được tính theo điện áp pha khi không có tiếp xúc nhiều pha trong vùng làm việc, hoặc thiết bị đã được cách ly để loại bỏ tiếp xúc đó. Khi còn nghi ngờ, chọn cấp cao hơn và hỏi người phụ trách kỹ thuật.
Chọn dư quá nhiều cấp cũng có cái giá của nó. Găng cấp cao dày và cứng hơn, đeo cả ca ở tủ điện hạ thế sẽ làm thợ mất cảm giác ở đầu ngón, thao tác chậm và dễ đánh rơi dụng cụ. Cách hợp lý là xác định cấp theo từng tổ và từng loại việc: tổ vận hành tủ hạ thế, tổ sửa chữa đường dây trung thế, tổ thí nghiệm trạm, mỗi tổ một cấp găng riêng thay vì phát một loại cho cả đơn vị.
Type I, Type II Và Các Ký Hiệu A, H, Z, R, C Cho Biết Găng Chịu Được Môi Trường Nào
Ngoài cấp điện áp, găng còn được phân loại theo khả năng chịu tác động của môi trường. ASTM D120 chia làm hai loại: Type I không chịu ozone và Type II chịu ozone. Type I thường làm từ cao su thiên nhiên. Ozone sinh ra quanh thiết bị cao áp và có nhiều hơn ở nơi nắng gắt, nó làm cao su thiên nhiên nứt dần khi bị kéo căng.
IEC 60903 và TCVN 8084 dùng chữ cái cho đặc tính bổ sung: A chịu axit, H chịu dầu, Z chịu ozone, R chịu cả axit, dầu và ozone, C chịu nhiệt độ rất thấp. Găng không có chữ nào chỉ đạt yêu cầu cơ bản về điện và cơ. Tổ làm trạm biến áp ngoài trời nên ưu tiên găng chịu ozone; tổ bảo trì máy có dầu nên xem chữ H. Hai đôi cùng cấp điện áp nhưng khác chữ cái không thay thế được cho nhau ở mọi vị trí.
Găng chịu ozone hay chịu dầu thường có cảm giác tay khác với găng cao su thiên nhiên. Trước khi đặt số lượng, nên để thợ đeo thử mẫu và làm vài thao tác quen thuộc như vặn bulông, cầm kìm, kéo dây. Ghi rõ Type hoặc chữ cái đặc tính cần có vào phiếu yêu cầu, để báo giá không chỉ ghi mỗi cấp điện áp mà bỏ qua phần này.
Cỡ Găng Phải Đo Theo Chu Vi Bàn Tay Của Từng Thợ
Găng cách điện không co giãn ôm tay như găng len. Găng quá rộng tạo nếp gấp ở kẽ ngón, giảm cảm giác ở đầu ngón và dễ vướng vào dụng cụ. Găng quá chật làm mỏi tay, khiến thợ có xu hướng tháo ra giữa chừng, và kéo căng cao su liên tục ở vùng kẽ ngón.
Cách làm là đo chu vi lòng bàn tay của từng người rồi đối chiếu với bảng cỡ của nhà sản xuất, vì cỡ giữa các hãng không giống hệt nhau. Nếu thợ đeo găng lót vải bên trong để thấm mồ hôi, cần chừa thêm chỗ, thường là lên một cỡ. Găng da bảo vệ đeo ngoài cũng phải chọn theo cỡ găng cao su, không theo cỡ tay trần. Găng lót và găng da đi kèm có thể chọn trong nhóm găng tay bảo hộ.
Ghi cỡ của từng thợ vào danh sách cấp phát. Khi có người mới vào tổ, đo lại thay vì phát đôi còn thừa trong kho chỉ vì cùng cấp điện áp.
Chiều Dài Và Kiểu Cổ Găng Cần Khớp Với Tư Thế Làm Việc Và Ống Tay Áo
TCVN 8084 quy định nhiều chiều dài tiêu chuẩn, trải từ 280 mm đến 800 mm tuỳ cấp và kiểu găng. Găng cấp cao thường dài hơn để che phần cẳng tay. Chiều dài cần đủ để cổ găng phủ qua cổ tay áo khi thợ giơ tay hoặc với lên cao, không để hở một đoạn da giữa găng và ống tay. Với thao tác phải giơ tay quá đầu như làm trên cột, cổ găng ngắn rất dễ tụt khỏi ống tay áo.
Các hãng còn làm nhiều kiểu cổ: cổ thẳng, cổ ôm theo đường cong cánh tay, cổ loe hình chuông. Cổ loe dễ xỏ và chừa chỗ cho tay áo dày, cổ thẳng gọn hơn khi làm trong tủ điện chật. Nếu đơn vị dùng thêm ống tay cách điện, cổ găng phải khớp được với ống tay theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Một chi tiết hay bị quên là khoảng chênh giữa mép găng cao su và mép găng da bảo vệ. Găng da phải ngắn hơn găng cao su một đoạn theo quy định của hãng cho từng cấp, nên chọn chiều dài găng cao su cũng là chọn luôn loại găng da đi kèm.
Nhãn Tam Giác Kép, Ngày Sản Xuất Và Ngày Thử Phải Đọc Được Trước Khi Ký Nhận
Theo TCVN 8084, mỗi chiếc găng phải mang ký hiệu tam giác kép, tên hoặc nhãn hiệu nhà sản xuất, cấp găng, cỡ găng, ngày sản xuất và các chữ cái đặc tính nếu có. Ký hiệu phải bền, đọc được rõ ràng. Găng không có ký hiệu tam giác kép, hoặc nhãn bị mờ, không nên nhận vào kho găng làm việc có điện.
Khi nhận lô hàng, đối chiếu cấp và cỡ trên từng chiếc với phiếu giao và hợp đồng. Kiểm tra ngày thử điện gần nhất: theo 1910.137, găng đã thử nhưng chưa cấp phát không được đưa vào sử dụng nếu lần thử đã quá 12 tháng. Găng tồn kho lâu cũng có thể đã lão hoá. Yêu cầu nhà cung cấp gửi biên bản thử cho đúng mã và đúng lô.
Ở khâu cấp phát, nên xếp găng trong kho theo màu nhãn, mỗi cấp một ngăn hoặc một kệ riêng, có biển ghi cấp và điện áp sử dụng tối đa. Phiếu cấp phát ghi rõ mã găng, cấp, cỡ và tên người nhận. Cách sắp xếp đơn giản này làm giảm đáng kể khả năng phát nhầm một đôi Class 0 cho người làm việc ở lưới trung thế chỉ vì hai hộp đặt cạnh nhau.
Các yêu cầu đầy đủ về ghi nhãn, kích thước và phép thử có trong toàn văn TCVN 8084 trên Thư Viện Pháp Luật. Nên in phần ghi nhãn ra để thủ kho đối chiếu khi nhận hàng.
Lập Danh Sách Thợ Theo Cấp Điện Áp Trước Khi Đặt Găng
Trước khi hỏi hàng, lập bảng gồm tên thợ, tổ, cấp điện áp làm việc, môi trường có dầu hay ngoài trời, cỡ tay và chiều dài găng cần dùng. Bảng này biến các tiêu chí chọn găng tay cách điện thành một yêu cầu cụ thể mà nhà cung cấp không thể báo sai. Tính thêm găng dự phòng cho thời gian găng phải gửi đi thử định kỳ, để thợ không phải mượn găng sai cỡ hay sai cấp.
Khi giao găng lần đầu, dành vài phút hướng dẫn thợ tự đọc nhãn: màu nhãn, số Class, điện áp sử dụng tối đa, chữ cái đặc tính và ngày thử. Người dùng biết đọc nhãn sẽ tự phát hiện khi cầm nhầm găng của tổ khác. Việc này cũng giúp thợ hiểu vì sao đôi găng của mình khác đôi của người làm ở cấp điện áp khác, thay vì coi mọi găng cao su là như nhau.
Xem trước các mẫu găng tay cách điện chia theo cấp để biết cấp và chiều dài nào có sẵn. Có thể so thêm danh mục găng cách điện theo cấp trên baohoxanh.com. Khi đặt cho cả tổ, gom luôn nhóm thiết bị an toàn điện đi kèm và thảm cách điện trải trước tủ điện vào cùng một đợt. Yêu cầu CO, CQ, biên bản thử và hoá đơn VAT ghi đúng cấp, cỡ của từng mã.
Kiến thức rất thực tế và cần thiết để bảo vệ an toàn tính mạng.