Một đơn vị thi công cần chia đôi một đoạn đường nội bộ trong ba tuần để đào cáp, và câu hỏi đầu tiên luôn là: thuê cẩu đặt khối bê tông hay chở dải phân cách giao thông nhựa đến rồi bơm nước vào tại chỗ? Hai loại trông giống nhau về mục đích nhưng cách chúng giữ xe lại khác hẳn, nên chọn sai sẽ tốn tiền hoặc không đủ an toàn.
Bài này so sánh hai loại theo những điểm người làm dự án và bộ phận mua hàng thực sự phải cân nhắc: cơ chế chịu va chạm, công trình nào hợp loại nào, cách lắp đặt, phản quang và báo hiệu đi kèm, cùng những việc dải nhựa không làm được.
Dải Phân Cách Nhựa Và Bê Tông Giữ Xe Lại Theo Hai Cách Khác Nhau
Dải phân cách bê tông dựa vào khối lượng và độ cứng. Mỗi khối nặng hàng tấn, khi bị xe quẹt hoặc tì vào thì gần như đứng yên, bánh xe trượt theo mặt nghiêng của chân dải và bị đẩy trở lại làn. Đổi lại, muốn đặt hay dời một khối phải có xe cẩu hoặc xe nâng, và mặt đường bên dưới phải chịu được tải trọng đó.
Dải nhựa là vỏ rỗng, thường đúc từ nhựa PE, chỉ nặng như một vật hai người khiêng được khi còn trống. Sức nặng của nó đến từ nước hoặc cát rót vào sau khi đã xếp đúng vị trí. Khi bị va, dải nhựa xê dịch và biến dạng nhiều hơn bê tông, hấp thụ một phần lực thay vì chặn cứng. Vì vậy nó cần khoảng trống phía sau và không nên được coi là tường chắn.
Cát khô nặng hơn nước cùng thể tích nên giúp dải đứng vững hơn, nhưng khó xả ra khi cần dời. Nước thì dễ bơm, dễ xả, phù hợp chỗ phải thay đổi phương án nhiều lần. Một số nhà sản xuất chỉ cho phép rót nước, nên cần đọc hướng dẫn của mã cụ thể trước khi đổ cát.
Khi Nào Nên Chọn Dải Phân Cách Giao Thông Nhựa Rót Nước Hoặc Cát
Loại nhựa hợp với những chỗ cần ranh giới rõ ràng nhưng tốc độ xe thấp và mặt bằng hay thay đổi. Ví dụ điển hình là đoạn sửa đường theo từng phân đoạn, lối vào công trường, bãi đỗ xe tách làn vào và ra, khu vực xếp hàng ở cổng nhà máy hoặc sân sự kiện. Ở những nơi này, khả năng dời trong vài giờ quan trọng hơn khả năng chặn một xe tải đang chạy nhanh.
Một lợi thế ít được nói tới là chi phí vận chuyển. Vỏ nhựa rỗng chồng lên nhau được trên một xe tải nhỏ, đến nơi mới rót nước. Không cần cẩu, không cần chặn đường lâu để lắp. Với công trình kéo dài vài tuần rồi chuyển sang vị trí khác, tổng chi phí di dời của dải nhựa thường thấp hơn nhiều so với thuê cẩu cho bê tông mỗi lần.
Màu cam, đỏ hoặc trắng xen kẽ của vỏ nhựa cũng dễ nhận ra hơn mặt bê tông xám, nhất là trong khu vực có nhiều vật cản khác. Tuy nhiên màu nhựa sẽ phai dưới nắng sau một thời gian, nên nếu dùng lâu dài cần kiểm tra định kỳ và bổ sung dán phản quang.
Bê Tông Hợp Với Tuyến Xe Chạy Nhanh Và Thời Gian Dài
Khi dải phân cách phải tách hai chiều xe trên tuyến có tốc độ cao, hoặc bảo vệ công nhân làm việc sát làn xe đang chạy, loại bê tông là lựa chọn an toàn hơn. Độ võng nhỏ khi bị va nghĩa là khu vực phía sau gần như không bị lấn vào. Đây cũng là lý do khối bê tông thường được thấy ở các đoạn phân luồng dài ngày trên quốc lộ.
Bê tông cũng ít bị ảnh hưởng bởi nắng, không rò nước, không bị người qua đường tháo nút xả. Nhược điểm là nặng, phải có thiết bị nâng, và nếu bị xe va mạnh thì có thể vỡ góc, cần thay khối. Nền đất yếu hoặc sàn tầng hầm có giới hạn tải cũng có thể không phù hợp với bê tông.
Nhiều công trình kết hợp cả hai: bê tông ở đoạn tiếp giáp làn xe chạy nhanh, nhựa ở các đoạn chuyển hướng, lối vào và khu vực người đi bộ. Cách phân vùng như vậy giữ được an toàn ở chỗ cần mà vẫn linh hoạt ở chỗ hay thay đổi.
| Tiêu chí | Dải nhựa rót nước/cát | Dải bê tông |
|---|---|---|
| Vận chuyển, lắp đặt | Khiêng tay khi rỗng, rót tại chỗ | Cần cẩu hoặc xe nâng |
| Khi bị va chạm | Xê dịch, biến dạng, cần khoảng trống phía sau | Gần như đứng yên |
| Dời vị trí | Xả nước, dời trong vài giờ | Tốn thiết bị và thời gian |
| Hợp với | Tốc độ thấp, công trình ngắn ngày, bãi xe, nhà máy | Tuyến tốc độ cao, phân luồng dài ngày |
Lắp Đặt Sai Làm Mất Hiệu Quả Của Cả Hai Loại
Với dải nhựa, lỗi hay gặp nhất là rót thiếu nước. Vỏ chỉ đầy một nửa nhẹ đi rất nhiều và dễ bị đẩy trượt. Rót đến mức nhà sản xuất chỉ định, đậy chặt nắp, và kiểm tra lại sau vài ngày vì nước có thể rò qua nút xả hoặc vết nứt. Các khối phải được nối bằng khớp hoặc chốt liên kết, không đặt rời từng khối, vì dải liền mạch phân tán lực va tốt hơn.
Mặt bằng đặt dải nên phẳng và sạch đá dăm. Đặt trên mặt dốc hoặc gồ ghề sẽ làm khớp nối hở, khối bị nghiêng. Phần đầu dải hướng về phía xe tới là điểm nguy hiểm nhất, vì xe có thể đâm thẳng vào. Ở vị trí này nên vuốt dải xiên ra ngoài, đặt thêm cọc tiêu, biển báo hoặc đèn cảnh báo từ xa.
Với bê tông, cần kiểm tra mặt tiếp xúc giữa các khối và vị trí móc cẩu. Không để khe hở lớn giữa hai khối vì bánh xe có thể mắc vào. Sau khi đặt xong, đi dọc tuyến một lượt ở tốc độ thấp bằng xe thật để xem tầm nhìn của người lái tới đầu dải và các điểm mở có đủ rõ không. Cả hai loại đều cần một bản vẽ bố trí đơn giản ghi rõ chiều dài tuyến, số khối, vị trí đầu dải và các điểm mở cho xe cứu hỏa hoặc xe ra vào.
Phản Quang Và Báo Hiệu Đi Kèm Theo QCVN 41
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về báo hiệu đường bộ QCVN 41 có chương riêng cho gương cầu lồi, dải phân cách và lan can phòng hộ, trong đó dải phân cách được chia thành loại cố định và loại di động. Bản QCVN 41 trước đây mô tả dải di động là các khối bê tông hoặc nhựa composite xếp liền nhau, cao khoảng 0,3 đến 0,8 m, có thể chứa cát hoặc nước, dùng khi đường chỉ đủ hai hoặc ba làn và cần chia tạm thời. Dải cố định được gắn tiêu phản quang hoặc sơn phản quang.
Với công trình trên đường công cộng, việc bố trí dải phân cách phải nằm trong phương án tổ chức giao thông được cơ quan quản lý đường chấp thuận, không chỉ là chọn sản phẩm. Văn bản đầy đủ của quy chuẩn có thể tra trên trang QCVN 41 về báo hiệu đường bộ tại Thư Viện Pháp Luật để đối chiếu yêu cầu cụ thể trước khi lập hồ sơ.
Về thực tế ban đêm, cả dải nhựa lẫn bê tông đều cần vật liệu phản quang để đèn xe chiếu tới là thấy. Vỏ nhựa thường có rãnh hoặc mặt phẳng để dán băng phản quang. Khối bê tông thì sơn phản quang hoặc gắn tiêu phản quang dọc đỉnh. Nên kiểm tra băng phản quang sau mỗi đợt mưa lớn, vì bùn bám sẽ làm giảm độ sáng đáng kể.
Những Gì Dải Phân Cách Nhựa Không Làm Được
Dải phân cách giao thông nhựa rót nước không phải hệ thống chống va cho mọi trường hợp. Nếu nhà sản xuất không công bố kết quả thử va chạm cho mã đó, không nên dùng nó để bảo vệ công nhân làm việc sát làn xe tải chạy nhanh. Khi mất nước, dù do rò rỉ hay bị người khác tháo nút xả, khối nhựa gần như không còn tác dụng giữ xe.
Nhựa phơi nắng lâu sẽ phai màu và giòn dần, khớp nối có thể gãy khi tháo lắp nhiều lần. Dải nhựa cũng không chặn được người đi bộ cố tình trèo qua, nên ở khu vực cần ngăn hoàn toàn cần thêm hàng rào. Ghi những giới hạn này vào phương án để đội thi công không đặt kỳ vọng sai vào sản phẩm.
Chuẩn Bị Gì Trước Khi Đặt Dải Phân Cách Cho Một Công Trình
Bắt đầu bằng bản vẽ mặt bằng: đo chiều dài tuyến cần phân cách, đánh dấu đoạn tiếp giáp xe chạy nhanh và đoạn chỉ cần phân luồng. Từ đó tính số khối nhựa và số khối bê tông, cộng thêm vài khối dự phòng cho đầu dải và chỗ chuyển hướng. Với dải nhựa, xác định trước nguồn nước hoặc cát tại công trường và máy bơm, vì đây là khâu hay bị bỏ sót.
Khi hỏi hàng, yêu cầu nhà cung cấp gửi bản vẽ kích thước, khối lượng rỗng và khi đã rót đầy, kiểu khớp nối, CO và CQ, cùng hoá đơn VAT ghi đúng mã. Bạn có thể xem các mẫu dải phân cách nhựa và bê tông để so kích thước trước, đồng thời chọn luôn cọc tiêu, biển báo, đèn cảnh báo trong nhóm thiết bị an toàn giao thông để giao một lần. Nếu công trình chia nhiều giai đoạn, thoả thuận trước việc thuê hoặc mua thêm khối khi phạm vi thi công mở rộng.
Bài viết hữu ích