Đôi găng vừa đạt kiểm định tháng trước có còn dùng được sáng nay không? Câu trả lời phụ thuộc vào những gì xảy ra với nó từ đó đến giờ: một dằm kim loại cắm vào lòng bàn tay, một lần để quên trên nóc xe giữa trưa, hay một vết nứt ozone nhỏ ở kẽ ngón đều có thể làm hỏng lớp cách điện. Vì vậy kiểm tra găng tay cách điện cao áp phải làm trước mỗi lần dùng, không chỉ dựa vào tem kiểm định.
Bài này đi qua bốn việc mà thợ và tổ trưởng cần nắm: soi găng bằng mắt theo trình tự, thử phồng hơi, nhận biết dấu hiệu phải loại bỏ, và thử nghiệm điện định kỳ. Phần cuối nói về găng da bảo vệ ngoài, cách cất giữ và sổ theo dõi. Việc chọn cấp găng theo điện áp khi mua là chủ đề riêng, không lặp lại ở đây.
Kiểm Tra Găng Tay Cách Điện Cao Áp Bằng Mắt Theo Thứ Tự Từng Vùng
Quy định 29 CFR 1910.137 của cơ quan an toàn lao động Mỹ yêu cầu thiết bị cách điện được kiểm tra hư hỏng trước mỗi ngày sử dụng và ngay sau bất kỳ sự cố nào có thể đã gây hỏng. Đơn vị trong nước không chịu quy định này vẫn nên đưa nguyên tắc đó vào quy trình nội bộ. Việc soi bằng mắt nên làm ở chỗ đủ sáng, tay sạch, không đeo nhẫn hay đồng hồ.
Đi theo một thứ tự cố định để không bỏ sót: đọc nhãn trước, gồm cấp găng và ngày thử gần nhất; sau đó soi cổ găng, mu tay, lòng bàn tay, từng ngón, kẽ ngón và đầu ngón. Ở mỗi vùng, kéo giãn nhẹ một mảng nhỏ cao su. Vết nứt do ozone thường chỉ lộ ra khi bề mặt bị kéo căng, trông như mạng nứt li ti. Nhìn cả mặt trong phần cổ găng, nơi mồ hôi và bụi hay đọng lại.
Ghi nhận mọi điểm bất thường: vết cắt, vết xước sâu, chỗ phồng, chỗ mỏng, vật lạ cắm vào, vết dính dầu hoặc hoá chất, vùng đổi màu. Một vết trông nhỏ ở đầu ngón vẫn là đường dẫn điện nếu nó xuyên qua lớp cao su. Không tự đánh giá “chắc không sao” mà chuyển sang bước thử phồng hơi để xác nhận.
Thử Phồng Hơi Giúp Phát Hiện Lỗ Kim Mà Mắt Thường Bỏ Sót
Cùng quy định trên yêu cầu găng cách điện được thử bằng không khí kèm theo bước kiểm tra bằng mắt. Mục đích là tìm lỗ kim, vết thủng nhỏ hay chỗ mỏng mà nhìn không thấy. Cách làm phổ biến: cầm hai mép cổ găng, cuộn cổ găng về phía lòng bàn tay để nhốt không khí bên trong, rồi ép cho các ngón và lòng găng phồng lên.
Khi găng đã phồng, giữ yên và quan sát. Áp găng sát má hoặc tai để cảm nhận luồng khí rò, nghe tiếng xì, và nhìn xem có vùng nào phồng lệch bất thường. Có thể dùng dụng cụ bơm găng cầm tay để làm nhanh và đều tay hơn. Không thổi bằng miệng vì hơi thở có hơi ẩm. Không bơm quá căng, vì kéo giãn quá mức cũng làm hại cao su.
Cần hiểu giới hạn của phép thử này. Thử phồng hơi tìm được lỗ thủng, nhưng không đo được khả năng cách điện. Cao su đã lão hoá, nhiễm bẩn dẫn điện hoặc mỏng đi đều có thể vẫn kín hơi. Phần đó chỉ phòng thí nghiệm có thiết bị thử điện áp mới xác định được.
Dấu Hiệu Nào Buộc Phải Loại Đôi Găng Khỏi Ca Làm Việc?
Danh sách lỗi dưới đây dựa trên các dạng hư hỏng mà 1910.137 nêu là không được phép sử dụng, cộng thêm các tình huống về nhãn và hồ sơ hay gặp ở hiện trường. Chỉ cần một dấu hiệu là đủ để tách găng ra.
- Có lỗ, vết rách, vết thủng hoặc vết cắt, kể cả rất nhỏ.
- Có vết nứt hoặc mạng nứt do ozone khi kéo giãn bề mặt.
- Có vật lạ cắm vào cao su như dằm kim loại, mảnh dây đồng.
- Cao su bị phồng, mềm nhũn, cứng lại, dính tay hoặc mất đàn hồi.
- Rò khí khi thử phồng hơi.
- Nhãn mờ không đọc được cấp, hoặc đã quá hạn thử nghiệm điện.
- Đã dùng trực tiếp mà không có găng da bảo vệ bên ngoài.
Việc soi và thử phồng không chỉ làm lúc đầu ca. Quy định yêu cầu kiểm tra lại ngay sau sự cố có thể gây hỏng, chẳng hạn găng bị quệt vào cạnh tôn, rơi xuống nền có mạt kim loại, dính dầu hay dung môi, hoặc bị kẹp giữa hai vật cứng. Thợ nên dừng việc, rời khỏi vùng có điện rồi mới kiểm tra, thay vì cố làm nốt thao tác đang dở.
Găng bị loại cần được dán nhãn “không sử dụng”, cất riêng khỏi găng đang dùng, và báo cho người phụ trách thiết bị. Thợ không tự vá, không dùng băng keo che vết hỏng. Đôi găng có thể được gửi đi thử lại hoặc huỷ, tuỳ đánh giá của nơi thử nghiệm.
Thử Nghiệm Điện Định Kỳ Sáu Tháng Một Lần Do Phòng Thí Nghiệm Thực Hiện
Theo bảng chu kỳ thử của 1910.137, găng cao su cách điện phải được thử điện trước lần cấp phát đầu tiên và sau đó cứ sáu tháng một lần. Găng cũng phải thử lại khi có nghi ngờ về khả năng cách điện, sau khi sửa chữa, và sau khi đã dùng mà không có găng bảo vệ ngoài. Găng đã thử nhưng chưa cấp phát thì không được đưa vào sử dụng nếu lần thử gần nhất đã quá 12 tháng.
Ở Mỹ, quy trình chăm sóc găng đang dùng được mô tả trong ASTM F496: nhận găng, rửa, kiểm tra sơ bộ, thử điện, làm khô, kiểm tra lần cuối, ghi hồ sơ và đóng gói. Ở Việt Nam, TCVN 8084 về găng tay bằng vật liệu cách điện tương đương IEC 60903; đơn vị nên đối chiếu hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất và quy định nội bộ để đặt chu kỳ, không nên kéo dài hơn mức sáu tháng nói trên.
Khi thử, phòng thí nghiệm đặt điện áp xoay chiều theo mức quy định cho từng cấp găng, thường với găng chứa nước bên trong và ngâm trong bể nước, rồi theo dõi hiện tượng phóng điện xuyên qua và dòng rò. Găng không đạt sẽ bị loại và đánh dấu để không quay lại hiện trường. Đây là lý do không thể thay bước này bằng việc soi kỹ hơn ở hiện trường.
Ngày thử thường được đóng dấu hoặc dán tem trên găng. Tổ trưởng nên kiểm tra ngày này ngay khi phát găng đầu ca, không đợi đến lúc thợ đã leo lên vị trí làm việc. Một đôi quá hạn vài ngày vẫn là đôi quá hạn.
Găng Da Bảo Vệ Ngoài Và Cách Cất Giữ Quyết Định Đôi Găng Bền Được Bao Lâu
Găng cao su cách điện mỏng và dễ bị cắt, nên 1910.137 yêu cầu đeo găng bảo vệ bên ngoài, thường bằng da. Ngoại lệ chỉ áp dụng cho găng Class 0 trong điều kiện sử dụng hạn chế cần độ khéo tay cao, và găng Class 00 ở điện áp thấp theo giới hạn của quy định. Găng da phải đúng cỡ, mép cổ thấp hơn mép găng cao su một khoảng theo hướng dẫn của nhà sản xuất cho từng cấp.
Găng da cũng cần soi trước ca: tìm dằm kim loại, vết cắt, chỗ dính dầu. Một mảnh kim loại kẹt trong găng da có thể đâm thủng găng cao su bên trong mà thợ không biết. Không dùng găng da bảo vệ cho việc khác như khuân vác, vì dầu mỡ và mạt kim loại sẽ theo vào lần dùng sau.
Về cất giữ, quy định yêu cầu bảo vệ găng khỏi ánh sáng, nhiệt độ khắc nghiệt, độ ẩm cao, ozone và các chất gây hại. Trên thực tế, nên để găng trong túi hoặc hộp riêng, không gập, không nhét lộn trái, không để chung với dụng cụ sắc, và không bỏ trong cốp xe ngoài nắng. Rửa găng bằng xà phòng nhẹ khi bẩn và để khô tự nhiên, theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Lập Sổ Theo Dõi Từng Đôi Găng Trước Khi Đặt Thêm Lô Mới
Gán mã cho từng đôi và ghi vào sổ: cấp, cỡ, người dùng, ngày thử gần nhất, ngày gửi thử tiếp theo, lý do loại bỏ nếu có. Sổ này cho thấy mỗi tổ thực sự cần bao nhiêu đôi, và giúp việc kiểm tra găng tay cách điện cao áp đầu ca có căn cứ: tổ trưởng chỉ cần dò mã trên găng với ngày trong sổ. Vì cứ sáu tháng găng phải rời hiện trường để thử, mỗi vị trí nên có đôi dự phòng cùng cấp và cùng cỡ để thợ không phải dùng găng quá hạn trong thời gian chờ.
Khi đặt hàng, mua kèm găng da bảo vệ đúng cỡ, túi đựng và dụng cụ thử phồng nếu chưa có. Có thể xem các mẫu găng tay cách điện theo từng cấp điện áp, còn găng da và găng làm việc thông thường nằm trong nhóm găng tay bảo hộ.
Yêu cầu nhà cung cấp gửi biên bản thử xuất xưởng ghi rõ ngày thử, cùng CO, CQ và hoá đơn VAT đúng mã. Thảm, sào và bút thử điện đi kèm có trong nhóm thiết bị an toàn điện. Toàn văn yêu cầu về kiểm tra và chu kỳ thử có trên trang quy định 1910.137 của OSHA.
Thông tin hữu ích