Trên một đoạn nền bùn sét yếu, hai nhà thầu có thể chọn hai loại vải khác nhau và cả hai đều có lý, vì câu hỏi vải địa kỹ thuật dệt hay không dệt không có đáp án chung. Sai lầm hay gặp là chọn theo độ dày hoặc theo loại đã dùng ở công trình trước. Vải dệt có cường độ kéo cao và giãn ít, vải không dệt xuyên kim giãn nhiều hơn nhưng lọc nước và thoát nước tốt hơn. Chọn loại nào phụ thuộc vào việc lớp vải phải làm gì dưới nền đắp.
Bài này trình bày năm căn cứ để quyết định: chức năng của lớp vải, mức biến dạng cho phép, thành phần hạt của đất nền, điều kiện thi công lớp đắp đầu tiên và tuổi thọ yêu cầu. Các căn cứ bám theo cách TCVN 9844:2013 phân chia chức năng vải trong nền đắp trên đất yếu, kèm kinh nghiệm thực tế khi đặt hàng và nghiệm thu.
Căn Cứ Thứ Nhất Là Chức Năng Mà Lớp Vải Phải Đảm Nhận
TCVN 9844:2013 chia vai trò của vải trong nền đắp trên đất yếu thành ba nhóm: lớp phân cách dưới nền đắp, lớp lọc và tiêu thoát nước, và cốt gia cường chống trượt. Một lớp vải có thể làm nhiều việc cùng lúc, nhưng luôn có một chức năng chính quyết định thông số cần đặt. Bản vẽ thiết kế thường ghi rõ chức năng này; nếu không ghi, cần hỏi lại tư vấn trước khi chọn loại vải.
Khi chức năng chính là phân cách, lớp vải ngăn đất yếu trồi lên trộn vào lớp cát hoặc đá đắp phía trên. Cả vải dệt và không dệt đều làm được việc này, miễn là đủ bền để không rách khi đắp và lu. Khi chức năng chính là lọc và tiêu thoát, vải không dệt thường phù hợp hơn vì cấu trúc sợi rối cho nước đi qua theo cả phương vuông góc và dọc mặt vải.
Khi chức năng chính là gia cường, lớp vải phải chịu lực kéo lớn ở đáy nền đắp để chống trượt và hạn chế lún lệch. Đây là trường hợp vải dệt cường độ cao thường được chỉ định. Vải không dệt giãn quá nhiều trước khi đạt lực lớn, nên ít khi đủ vai trò cốt gia cường cho nền đắp cao trên đất yếu.

Độ Giãn Dài Khi Đứt Chia Vải Thành Hai Nhóm Yêu Cầu Khác Nhau
TCVN 9844:2013 đặt yêu cầu cho vải phân cách theo hai nhóm độ giãn dài khi đứt: dưới 50% và từ 50% trở lên. Hai nhóm có ngưỡng cường độ và sức kháng thủng khác nhau, vì vải giãn nhiều hấp thụ va đập theo cách khác vải cứng. Vải dệt thường rơi vào nhóm giãn dưới 50%, vải không dệt xuyên kim thường thuộc nhóm còn lại. Khi so hai báo giá, cần so đúng nhóm, không lấy cường độ của vải dệt áp cho vải không dệt.
Với vai trò gia cường, độ giãn quan trọng ngang cường độ. Vải giãn ít sẽ huy động lực kéo sớm khi nền bắt đầu biến dạng, nhờ đó hạn chế lún lệch và nứt mặt. Vải giãn nhiều chỉ phát huy lực sau khi nền đã biến dạng đáng kể, lúc đó mặt đường có thể đã hỏng. Vì vậy, hồ sơ thiết kế gia cường thường ghi cường độ kéo yêu cầu kèm độ giãn tối đa hoặc cường độ tại một mức giãn nhất định.
Ngược lại, ở nền có mặt tiếp xúc gồ ghề, gốc cây hoặc đá cục, độ giãn cao giúp vải không dệt ôm theo bề mặt thay vì bị kéo căng cục bộ và rách. Đây là lý do vải không dệt hay được dùng làm lớp phân cách và bảo vệ, kể cả khi phía trên đã có một lớp vải dệt gia cường.
Thành Phần Hạt Của Đất Yếu Quyết Định Vải Có Lọc Được Hay Không
Đất yếu thường là bùn sét, sét pha hoặc cát mịn bão hoà nước. Khi chịu tải, nước lỗ rỗng bị ép ra và có xu hướng kéo theo hạt mịn. Lớp vải phải giữ hạt đất lại nhưng vẫn cho nước đi qua đủ nhanh. TCVN 9844:2013 yêu cầu kích thước lỗ biểu kiến O95 của vải phù hợp với thành phần hạt của đất nền, vì vậy cần có kết quả phân tích thành phần hạt trước khi chọn vải.
Vải không dệt có hệ lỗ rỗng ba chiều, phù hợp với đất có nhiều hạt mịn và với các vị trí cần thoát nước dọc mặt vải như lớp đệm cát tiêu nước. Vải dệt từ sợi dẹt có lỗ đều nhưng hệ số thấm thường thấp hơn, và với đất bụi mịn có thể bị bịt lỗ, làm nước ứ lại dưới lớp vải. Vải dệt từ sợi đa tơ có khả năng lọc tốt hơn sợi dẹt, nhưng vẫn cần đối chiếu O95 với đất cụ thể.
Nếu bản vẽ chỉ ghi cường độ mà bỏ trống chỉ tiêu thấm và O95, đó là dấu hiệu cần hỏi lại. Một lớp vải đủ bền nhưng lọc sai có thể gây xói ngầm hoặc tăng áp lực nước dưới nền đắp, hai hiện tượng khó phát hiện cho tới khi nền đã lún.

Lớp Đắp Đầu Tiên Thử Thách Vải Nhiều Hơn Tải Khai Thác Về Sau
Phần lớn hư hỏng của vải xảy ra trong vài ngày thi công đầu, khi xe đổ vật liệu, máy ủi san gạt và lu lèn lớp đắp đầu tiên ngay trên vải. Đá dăm góc cạnh, sỏi lớn và bánh xích có thể làm thủng hoặc rách vải trước khi công trình chịu tải thật. Vì vậy, căn cứ thứ tư là sức kháng thủng và kháng xé so với cỡ vật liệu đắp và thiết bị sẽ chạy trên vải.
Nền càng yếu, vải càng bị lún võng dưới bánh xe, và lực tác dụng lên vải càng lớn. TCVN 9844:2013 quy định chiều rộng chồng mép thay đổi theo sức chịu tải của nền, từ khoảng 300 mm đến 900 mm, và yêu cầu mối may nối có cường độ không nhỏ hơn 50% cường độ vải. Chồng mép lớn làm tăng diện tích vải cần mua, nên cần tính vào khối lượng ngay từ dự toán.
Vải dệt chịu lực kéo tốt nhưng dễ bị xé lan khi đã có vết thủng. Vải không dệt nhờ giãn nhiều nên chịu va đập cục bộ tốt hơn ở cùng khối lượng đơn vị. Ở những đoạn đổ đá hộc hoặc đá có cạnh sắc, đơn vị thi công thường thêm một lớp đệm cát hoặc chọn vải có sức kháng thủng cao hơn mức tối thiểu.
Polymer Và Thời Gian Phơi Nắng Ảnh Hưởng Đến Tuổi Thọ Của Lớp Vải
Vải địa kỹ thuật chủ yếu làm từ polypropylene (PP) hoặc polyester (PET). Với vai trò gia cường chịu lực lâu dài, hai loại polymer có độ từ biến khác nhau. TCVN 9844:2013 dùng hệ số an toàn khác nhau theo loại polymer khi tính cường độ gia cường, với PP và polyamide lớn hơn đáng kể so với polyester. Hệ quả thực tế là cùng một cường độ danh định, vải PET thường cho cường độ thiết kế cao hơn vải PP.
Tia cực tím làm suy giảm cả hai loại polymer. Tiêu chuẩn có yêu cầu về khả năng kháng tia cực tím, nhưng điều đó không cho phép để cuộn vải phơi ngoài bãi nhiều tuần. Cuộn vải nên được che bạt, kê cao khỏi nền ẩm và chỉ trải ra khi sẵn sàng đắp lớp phủ. Vải đã trải nên được phủ vật liệu trong thời gian ngắn nhất có thể.
Vải không bảo vệ được nền đắp khỏi lún cố kết của chính lớp đất yếu bên dưới. Với đất yếu dày, vải chỉ là một phần của giải pháp, thường đi kèm bấc thấm, gia tải trước hoặc đắp theo giai đoạn. Đặt kỳ vọng vào một lớp vải dày hơn để thay các biện pháp đó là một rủi ro kỹ thuật.

Vải Địa Kỹ Thuật Dệt Hay Không Dệt Được Chọn Thế Nào Khi Ghép Năm Căn Cứ
Khi ghép năm căn cứ lại, câu hỏi vải địa kỹ thuật dệt hay không dệt thường rơi vào một trong vài hướng quen thuộc. Bảng dưới đây tóm tắt để đội mua hàng và kỹ thuật cùng đọc trước khi chốt chủng loại.
| Tình huống trên nền yếu | Hướng chọn thường gặp |
|---|---|
| Đáy nền đắp cao, cần chống trượt và hạn chế lún lệch | Vải dệt cường độ cao, ưu tiên polymer ít từ biến, kiểm tra cả độ giãn |
| Nền đường thấp, cần ngăn đất trộn vào lớp đắp | Vải không dệt hoặc vải dệt nhóm phân cách, chọn theo cỡ vật liệu đắp và sức kháng thủng |
| Đất nhiều hạt mịn, cần thoát nước qua lớp đệm cát | Vải không dệt với O95 và hệ số thấm phù hợp thành phần hạt |
| Vừa cần gia cường vừa cần lọc | Kết hợp hai lớp hoặc dùng vải phức hợp theo chỉ định thiết kế |
Bảng chỉ là hướng khởi đầu. Chủng loại cuối cùng phải theo hồ sơ thiết kế đã duyệt. Danh mục vải địa kỹ thuật theo nhóm cường độ giúp đối chiếu nhanh các quy cách phổ biến. Bạn cũng có thể so thêm bảng quy cách tại mục vải địa cho nền móng và nền đường trước khi lập danh sách hỏi giá.
Chuẩn Bị Gì Trước Khi Gửi Yêu Cầu Báo Giá Vải Cho Đoạn Nền Yếu
Gửi nhà cung cấp đủ bốn thông tin: chức năng chính của lớp vải, các chỉ tiêu yêu cầu kèm phương pháp thử, diện tích trải đã tính chồng mép và hao hụt, và tiến độ cấp hàng theo từng mũi thi công. Báo giá chỉ ghi khối lượng đơn vị gam trên mét vuông mà không có cường độ, độ giãn, O95 và phương pháp thử thì chưa đủ để so sánh.
Khi nhận hàng, kiểm tra nhãn cuộn, số lô và đối chiếu với phiếu thí nghiệm của lô đó. TCVN 9844:2013 quy định lấy mẫu kiểm tra với tần suất tối thiểu một mẫu cho mỗi 10.000 m² vải, nên lô lớn cần lên kế hoạch lấy mẫu từ đầu. Hãy yêu cầu chứng chỉ xuất xưởng, CO và CQ cho từng lô, cùng hoá đơn VAT ghi đúng mã vải. Toàn văn tiêu chuẩn có thể tra trên trang TCVN 9844:2013 của Thư Viện Pháp Luật.
Ngoài vải, công trường nền yếu thường cần thêm máy may bao, dao cắt, cọc ghim và dụng cụ trải cuộn. Gom các mục này cùng đợt với nhóm thiết bị công nghiệp phục vụ thi công hoặc vật tư công nghiệp cho công trình giúp giảm số chuyến giao. Đoạn thi công giáp đường đang khai thác cần bố trí biển báo và rào chắn cảnh báo công trường trước khi xe vật liệu ra vào.

Bài viết trình bày rõ ràng, đặc biệt phần tiêu chí đánh giá chất lượng rất hữu ích cho người mới tìm hiểu sản phẩm.