Phiếu thí nghiệm ghi “cường độ chịu kéo 12” nhưng hồ sơ thiết kế yêu cầu “không nhỏ hơn 12 kN/m”, vậy lô vải đạt hay chưa? Câu trả lời phụ thuộc vào đơn vị, phương pháp thử, hướng kéo và loại giá trị được báo cáo, những thứ thường nằm ở các dòng nhỏ trên phiếu. Đọc thông số cường độ kéo vải địa kỹ thuật đúng cách giúp kỹ sư giám sát và bộ phận mua hàng tránh nghiệm thu nhầm, hoặc loại nhầm một lô đạt yêu cầu.
Bài này đi lần lượt từ phần đầu phiếu đến bảng kết quả: kiểm tra mẫu có đúng là vải đang giao, đọc đơn vị và phương pháp thử, phân biệt chiều dọc và chiều ngang, hiểu giá trị trung bình và giá trị tối thiểu. Phần cuối nêu những điều mà con số cường độ kéo không nói được.
Phần Đầu Phiếu Cho Biết Mẫu Thử Có Đúng Là Vải Đang Giao Hay Không
Trước khi nhìn vào con số, hãy đọc phần thông tin mẫu. Một phiếu đầy đủ ghi tên phòng thí nghiệm, số hiệu phiếu, ngày nhận mẫu, ngày thử, tên sản phẩm, mã cuộn hoặc số lô, và nơi lấy mẫu. Mã cuộn trên phiếu phải trùng với nhãn trên cuộn vải tại công trường. Nếu phiếu chỉ ghi tên thương mại mà không có số lô, nó chỉ chứng minh loại vải đó từng đạt, không chứng minh lô đang giao đạt.
Cần phân biệt phiếu thử của nhà sản xuất với phiếu thử mẫu lấy tại hiện trường. Phiếu xuất xưởng phản ánh kiểm soát chất lượng của nhà máy. Phiếu thử mẫu hiện trường do bên giám sát chứng kiến lấy mẫu và gửi phòng thí nghiệm độc lập mới là căn cứ nghiệm thu. Ở Việt Nam, nhiều chủ đầu tư yêu cầu phòng thí nghiệm có công nhận VILAS hoặc mã LAS-XD cho phép thử tương ứng.
Hãy kiểm tra thêm phiếu có ghi trạng thái mẫu khi thử hay không, ví dụ mẫu điều hoà ở điều kiện chuẩn hay mẫu ướt. Cùng một loại vải có thể cho kết quả khác nhau giữa hai trạng thái, và hồ sơ thiết kế nên nói rõ trạng thái nào được dùng để so.

Đọc Thông Số Cường Độ Kéo Vải Địa Kỹ Thuật Bắt Đầu Từ Đơn Vị Và Phương Pháp Thử
Cường độ kéo của vải địa kỹ thuật thường được báo theo hai cách rất khác nhau. Cách thứ nhất là kéo dải rộng, cho kết quả là lực lớn nhất trên một đơn vị chiều rộng, đơn vị kN/m. ISO 10319 là phương pháp quốc tế cho phép thử này, dùng mẫu có chiều rộng lớn hơn chiều dài đo để hạn chế mẫu co thắt. ASTM D4595 là phương pháp tương tự của Mỹ. Ở Việt Nam, TCVN 8485:2010 quy định phương pháp xác định cường độ chịu kéo và độ giãn dài của vải địa kỹ thuật.
Cách thứ hai là kéo giật theo ASTM D4632. Mẫu rộng khoảng 100 mm nhưng chỉ được kẹp ở phần giữa bằng ngàm rộng khoảng 25 mm, và kết quả là lực kéo đứt tính bằng newton (N), không chia cho chiều rộng. Phần vải ngoài ngàm cũng góp sức, nên con số này không quy đổi trực tiếp sang kN/m.
Vì vậy, dòng đầu tiên cần đọc trong bảng kết quả là cột phương pháp thử. Nếu thiết kế yêu cầu cường độ dải rộng theo kN/m mà phiếu chỉ có lực kéo giật theo N, phiếu đó chưa trả lời được yêu cầu, dù con số trông lớn. Trường hợp ngược lại cũng vậy.
| Mục trên phiếu | Kéo dải rộng | Kéo giật |
|---|---|---|
| Phương pháp thường gặp | ISO 10319, ASTM D4595, TCVN 8485 | ASTM D4632 |
| Đơn vị kết quả | kN/m | N |
| Cách kẹp mẫu | Kẹp toàn bộ chiều rộng mẫu | Kẹp phần giữa, vải hai bên tham gia chịu lực |
| Dùng để làm gì | So với yêu cầu cường độ trong thiết kế nền đắp, gia cường | So sánh chỉ tiêu giữa các sản phẩm, kiểm soát sản xuất |
Chiều Dọc, Chiều Ngang Và Độ Giãn Tại Lực Lớn Nhất Phải Đọc Cùng Nhau
Phiếu thường có hai cột kết quả: chiều dọc cuộn (MD) và chiều ngang khổ (CD). Hai giá trị này có thể chênh nhau đáng kể, nhất là với vải dệt, vì sợi dọc và sợi ngang có thể khác loại hoặc khác mật độ. Khi hồ sơ thiết kế ghi một con số duy nhất, cần xác định nó áp cho hướng nào, hay áp cho giá trị nhỏ hơn của hai hướng. Hướng chịu lực chính ngoài hiện trường phụ thuộc cách trải cuộn so với trục nền đắp.
Cạnh cường độ là độ giãn dài tại lực lớn nhất, đơn vị phần trăm. Con số này cho biết vải phải giãn bao nhiêu mới đạt được cường độ đã ghi. Hai loại vải cùng 20 kN/m nhưng một loại đạt ở mức giãn nhỏ, loại kia đạt ở mức giãn lớn, sẽ làm việc rất khác nhau dưới nền đắp. Với vải gia cường, điều quan trọng là lực mà vải huy động được ở mức biến dạng nền cho phép.
ISO 10319 cũng cho phép tính độ cứng cát tuyến, tức lực trên đơn vị chiều rộng tại một mức giãn xác định. Nếu thiết kế yêu cầu cường độ tại 2% hoặc 5% giãn, phiếu phải báo đúng các giá trị đó. Không thể suy ra chúng từ cường độ lớn nhất và độ giãn khi đứt.

Giá Trị Trung Bình, Giá Trị Tối Thiểu Và Độ Phân Tán Nói Lên Độ Đồng Đều Của Lô
Mỗi hướng thường được thử trên nhiều mẫu, và phiếu báo giá trị trung bình. Một phiếu tốt còn ghi số mẫu, giá trị nhỏ nhất, độ lệch chuẩn hoặc hệ số biến động. Hai lô có cùng trung bình nhưng độ phân tán khác nhau thì độ tin cậy cũng khác nhau: lô phân tán lớn có nhiều vùng vải yếu hơn mức trung bình.
Trên bảng thông số của nhà sản xuất, cần xem con số được công bố là giá trị gì. Một số hãng ghi giá trị điển hình, tức trung bình sản xuất. Một số ghi giá trị trung bình cuộn tối thiểu (MARV), thấp hơn trung bình sản xuất một khoảng có tính thống kê, nên an toàn hơn khi đem so với yêu cầu thiết kế. Một số khác ghi giá trị danh định kèm dung sai âm. So một phiếu thử với bảng thông số mà không biết loại giá trị là so hai thứ khác nhau.
Khi kết quả thử nằm sát ngưỡng yêu cầu, đừng vội kết luận. Hãy kiểm tra lại phương pháp, hướng kéo, trạng thái mẫu và số mẫu. Nếu cần, đề nghị thử bổ sung trên mẫu lấy từ cuộn khác trong cùng lô thay vì chỉ dựa vào một phiếu.
Con Số Cường Độ Kéo Trên Phiếu Không Nói Được Những Gì
Cường độ kéo dải rộng là chỉ tiêu ngắn hạn, đo trong vài phút trên máy kéo. Nó không phải cường độ thiết kế dài hạn của cốt gia cường. Dưới tải lâu dài, vải polymer bị từ biến, và quá trình thi công gây hư hại cơ học, nên thiết kế gia cường luôn chia cường độ thử cho các hệ số giảm. TCVN 9844:2013 cũng dùng hệ số an toàn khác nhau theo loại polymer khi tính cường độ yêu cầu.
Cường độ kéo cũng không thay cho các chỉ tiêu khác. Một lớp vải đủ bền kéo vẫn có thể bị thủng khi đổ đá, hoặc lọc sai với đất hạt mịn. Sức kháng thủng, kích thước lỗ biểu kiến, hệ số thấm và cường độ mối nối được thử bằng các phương pháp riêng và phải đọc trên các dòng riêng của phiếu. Đừng dùng một con số kéo cao để bù cho chỉ tiêu thấm còn thiếu.

Chuẩn Bị Gì Để Phiếu Thí Nghiệm Khớp Với Hồ Sơ Nghiệm Thu
Ngay từ khi đặt hàng, hãy ghi vào hợp đồng phương pháp thử, đơn vị, hướng kéo và loại giá trị dùng để nghiệm thu. Một dòng như “cường độ kéo dải rộng theo ISO 10319, mỗi hướng không nhỏ hơn giá trị thiết kế” tránh được phần lớn tranh cãi về sau. Yêu cầu nhà cung cấp gửi phiếu xuất xưởng theo từng lô, kèm CO, CQ và bảng thông số ghi rõ loại giá trị công bố. Các quy cách phổ biến có thể xem trước tại danh mục vải địa kỹ thuật dệt và không dệt hoặc tham khảo thêm vải địa kỹ thuật kèm phiếu thí nghiệm theo lô.
Lên kế hoạch lấy mẫu hiện trường theo diện tích. TCVN 9844:2013 quy định tối thiểu một mẫu cho mỗi 10.000 m² vải, nên công trình lớn cần tính trước số mẫu và chi phí thí nghiệm. Biên bản lấy mẫu nên ghi số cuộn, vị trí cắt mẫu và chữ ký các bên. Khi nhận phiếu, đọc thông số cường độ kéo vải địa kỹ thuật theo đúng thứ tự trên và đối chiếu từng dòng với yêu cầu thiết kế trước khi ký nghiệm thu, và yêu cầu hoá đơn VAT ghi đúng mã vải đã thử. Phạm vi của phương pháp kéo dải rộng có trên trang ISO 10319 của tổ chức ISO.
Khi lập dự toán phần nền, có thể gom các hạng mục đi kèm như máy may bao, dụng cụ cắt và trải cuộn vào nhóm thiết bị công nghiệp cho công trường hoặc vật tư công nghiệp cho công trình hạ tầng. Khu vực đào đắp gần mép hố hoặc sàn cao cũng cần bố trí lưới an toàn che chắn khu vực thi công để gom về một đợt đặt hàng.
