Trong nhiều xưởng, tủ hóa chất được xếp theo bộ phận sử dụng hoặc theo vần chữ cái cho dễ tìm. Kết quả là can axeton nằm cạnh chai axit nitric, nước tẩy javel đứng sát can axit, và chỉ cần một chai rò là có phản ứng sinh nhiệt hoặc khí độc ngay trong tủ. Sắp xếp hóa chất trong tủ an toàn theo nhóm tương kỵ là cách ngăn những phản ứng đó. Bài này hướng dẫn cách phân nhóm từ phiếu an toàn hóa chất, cách bố trí từng tầng kệ và những thứ không nên đặt trong tủ.
Cần nhớ một điều trước khi bắt đầu: tủ an toàn giúp làm chậm đám cháy từ bên ngoài và giữ chất tràn đổ, nhưng không ngăn được hai chất tương kỵ phản ứng với nhau nếu chúng đặt chung khay.
Đọc Mục 7 Và Mục 10 Của Phiếu An Toàn Hóa Chất Trước Khi Xếp
Phiếu an toàn hóa chất (SDS) theo hệ thống GHS có 16 mục. Hai mục quan trọng nhất cho việc xếp tủ là mục 7 về thao tác và bảo quản, nơi ghi điều kiện lưu trữ và các chất không được để chung, và mục 10 về độ ổn định và khả năng phản ứng, nơi liệt kê vật liệu không tương thích. Nhãn trên bao bì có hình đồ cảnh báo như ngọn lửa, ngọn lửa trên vòng tròn hay ăn mòn, đủ để phân loại sơ bộ.
Cách làm thực tế là lập một bảng kê tất cả hóa chất đang có: tên, thể tích lớn nhất lưu tại chỗ, hình đồ cảnh báo và nhóm tương kỵ lấy từ mục 10. Một chất có thể thuộc hai nhóm, ví dụ axit axetic đặc vừa ăn mòn vừa dễ cháy, nên phải chọn chỗ đặt theo mối nguy cao hơn và tách khỏi cả hai nhóm tương kỵ của nó. Bảng kê này cũng là cơ sở để tính số tủ cần mua. Mỗi khi nhà cung cấp đổi công thức hoặc gửi SDS mới, hãy cập nhật lại nhóm của chất đó.

Các Nhóm Tương Kỵ Thường Gặp Trong Kho Hóa Chất Nhà Máy
Bảng dưới tóm tắt những cặp nguy hiểm hay gặp ở xưởng sản xuất và phòng thí nghiệm. Các nguyên tắc này trùng với hướng dẫn phân tách hóa chất của nhiều phòng an toàn trường đại học, nhưng danh sách cụ thể cho từng chất vẫn phải lấy từ SDS.
| Nhóm | Ví dụ hay gặp | Phải tách khỏi |
|---|---|---|
| Chất lỏng dễ cháy | Axeton, cồn, xăng, dung môi pha sơn | Chất oxy hóa, axit có tính oxy hóa |
| Chất oxy hóa | Hydro peroxit đặc, muối nitrat, thuốc tím, hypoclorit | Chất dễ cháy, chất hữu cơ, chất khử |
| Axit vô cơ | Axit nitric, sunfuric, clohydric | Bazơ, axit hữu cơ, chất dễ cháy, kim loại hoạt động, xyanua |
| Axit hữu cơ | Axit axetic, axit formic | Axit có tính oxy hóa, chất oxy hóa |
| Bazơ | Xút, dung dịch amoniac | Axit, kim loại, chất dễ bắt cháy |
| Chất phản ứng với nước | Natri, kali, đất đèn | Nước, dung dịch nước, khu vực ẩm |
| Xyanua, sunfua | Muối xyanua dùng trong mạ | Axit, dung dịch nước, chất oxy hóa |
Ngay trong cùng một nhóm cũng có cặp không nên chung khay. Hướng dẫn của Đại học Case Western Reserve lưu ý axit nitric và axit clohydric dù có thể nằm chung tủ axit vẫn cần khay riêng, vì khi trộn lẫn chúng tạo khí clo và nitrosyl clorua đều độc. Nước javel gặp axit cũng giải phóng khí clo, nên chất tẩy rửa của tổ vệ sinh không được để lẫn vào tủ axit.
Sắp Xếp Hóa Chất Trong Tủ An Toàn Theo Từng Tầng Kệ
Nguyên tắc đầu tiên là mỗi nhóm có tủ hoặc ít nhất có khay chứa thứ cấp riêng. Chất lỏng dễ cháy vào tủ chống cháy; axit và bazơ vào tủ hóa chất ăn mòn, tốt nhất là hai tủ riêng hoặc hai ngăn có khay tách biệt. Chất oxy hóa không được đặt trong tủ chứa chất dễ cháy dù tủ còn chỗ trống. Dán nhãn nhóm lên từng tầng để người lấy hàng trả về đúng chỗ.
Can lớn, chai nặng và chất ăn mòn đặt ở tầng thấp, dưới tầm mắt, để nếu đổ thì không văng lên mặt. Khay chứa thứ cấp nên chứa được lượng của chai lớn nhất đặt trong đó. Không xếp chồng can lên nhau, không để chai nhô ra mép kệ và không chất kín đến mức phải nhấc chai này mới lấy được chai kia. Hóa chất chỉ được xếp theo vần chữ cái khi đã chia xong theo nhóm.
Với tủ chứa chất lỏng dễ cháy, OSHA giới hạn mỗi tủ không quá 60 gallon (khoảng 227 lít) chất lỏng dễ cháy loại 1, 2 hoặc 3, hoặc không quá 120 gallon (khoảng 454 lít) loại 4. Tủ phải có nhãn cảnh báo dễ cháy, tránh xa lửa. Nếu bảng kê vượt mức này, cần thêm tủ hoặc bố trí kho riêng.

Ví Dụ Bố Trí Tủ Cho Một Xưởng Sơn Và Mạ Nhỏ
Giả sử bảng kê của xưởng gồm dung môi pha sơn, cồn công nghiệp, axit sunfuric tẩy gỉ, xút, nước javel, hydro peroxit và một ít muối xyanua cho bể mạ. Dung môi và cồn vào tủ chống cháy. Axit sunfuric vào tủ ăn mòn dành cho axit, xút vào tủ hoặc ngăn dành cho bazơ. Hydro peroxit là chất oxy hóa, cần tủ hoặc ngăn riêng, tuyệt đối không đặt trong tủ dung môi.
Nước javel là chất oxy hóa có tính kiềm: gặp axit sẽ sinh khí clo, gặp amoniac sinh khí độc. Nó cần khay riêng ở vị trí mà SDS cho phép, luôn xa axit, amoniac và dung môi. Muối xyanua để trong tủ có khóa, cách xa toàn bộ khu axit, chỉ người được giao nhiệm vụ mới giữ chìa. Bảy loại hóa chất như vậy đã cần ít nhất năm vị trí tách biệt, nhiều hơn hẳn con số một tủ mà xưởng thường dự tính.
Những Thứ Không Nên Để Trong Tủ An Toàn
Thùng carton, giẻ lau thấm dung môi, giấy tờ và dụng cụ cá nhân đều làm tăng tải cháy trong tủ. Thức ăn, đồ uống không bao giờ được để chung với hóa chất. Chai không nhãn, chai nhãn đã mờ hoặc chai rò rỉ phải được xử lý trước khi cho vào tủ. Can chất thải nên có tủ hoặc khu riêng, vì đổ chung dung môi thải với axit thải là một nguyên nhân hay gặp của sự cố.
OSHA quy định vật liệu phản ứng với nước không được để cùng phòng với chất lỏng dễ cháy. Tủ lạnh gia đình cũng không được dùng để giữ dung môi, vì đèn và rơ le bên trong có thể đánh lửa; chỉ dùng loại tủ lạnh chuyên dụng cho chất dễ cháy. Ổ cắm, công tắc và thiết bị phát nhiệt không nên đặt sát tủ chống cháy. Chai khí nén, kể cả chai gas nhỏ dùng cho đèn khò, cũng không đặt trong tủ chứa chất lỏng mà cần giá có xích giữ riêng.
Tủ An Toàn Không Thay Thế Được Những Gì?
Tủ chống cháy được thiết kế để giữ nhiệt độ bên trong tăng chậm trong một khoảng thời gian khi có cháy bên ngoài, giúp người kịp sơ tán. Nó không dập được đám cháy và không xử lý hơi độc thoát ra khi mở cửa. Chất tràn trong tủ vẫn cần được thu gom ngay bằng vật liệu thấm phù hợp. Vì vậy bên cạnh tủ nên có sẵn bộ ứng cứu tràn đổ hóa chất và dầu, kèm bảng hướng dẫn ngắn.
Người lấy và rót hóa chất cần trang bị theo SDS, tối thiểu là kính chống văng và găng chống hóa chất chọn theo nhóm dung môi, vì không có loại găng nào chịu được mọi hóa chất. Nên kiểm tra tủ định kỳ: chai rò, khay đọng, bản lề và khóa cửa, nhãn bị bong, hóa chất quá hạn. Ghi kết quả vào sổ để biết chai nào cần thay hoặc thanh lý.

Lên Danh Sách Tủ Và Phụ Kiện Từ Bảng Kê Hóa Chất
Từ bảng kê, cộng thể tích theo từng nhóm để biết cần bao nhiêu tủ chống cháy, bao nhiêu tủ ăn mòn và dung tích mỗi tủ. Tính thêm khay chứa thứ cấp cho từng nhóm, nhãn tầng kệ, bộ ứng cứu tràn đổ và vật tư thay thế. Khi hỏi hàng, yêu cầu nhà cung cấp nêu tiêu chuẩn thử nghiệm của tủ, ví dụ EN 14470-1 ở châu Âu, vật liệu khay, kiểu khóa cửa, cùng CO, CQ và hóa đơn VAT ghi rõ mã tủ.
Chọn vị trí đặt tủ trước khi chốt kích thước: không chắn lối thoát nạn, xa nguồn nhiệt và khu hàn cắt, nền phẳng để cánh tủ tự đóng kín. Khoảng trống trước tủ phải đủ để mở hết cánh và đặt xe đẩy can khi rót.
Bạn có thể tham khảo các mẫu tủ an toàn đựng hóa chất dễ cháy và ăn mòn theo dung tích để khớp với bảng kê. Danh mục tủ chứa hóa chất có khay chống tràn giúp so sánh thêm kích thước trước khi chọn vị trí đặt. Kệ, xe đẩy can và dụng cụ rót có trong nhóm thiết bị công nghiệp cho kho xưởng.
Nguyên văn giới hạn dung tích và yêu cầu về tủ có tại tiêu chuẩn 1910.106 của OSHA về chất lỏng dễ cháy. Bảng phân nhóm chi tiết hơn có trong hướng dẫn tương thích và lưu trữ hóa chất của Case Western Reserve.

Tủ An Toàn Chứa Chất Độc Hại Là Giải Pháp Cần Thiết Cho Các Phòng Thí Nghiệm, Nhà Xưởng Và Khu Vực Làm Việc Có Sử Dụng Hóa Chất Nguy Hiểm. Sản Phẩm Được Thiết Kế Chắc Chắn, Khả Năng Chịu Ăn Mòn Tốt, Giúp Hạn Chế Tối Đa Rủi Ro Rò Rỉ.