Một bộ bình khí thở treo trong tủ cứu hộ có thể nằm yên nhiều tháng. Đến lúc có sự cố rò khí hay cần vào bồn chứa, người ta mới phát hiện đồng hồ chỉ còn nửa áp, còi báo không kêu hoặc mặt nạ đã móp vì bị đè. Bài này dành cho cán bộ an toàn và thủ kho phụ trách việc bảo quản bình khí thở công nghiệp loại SCBA: kiểm tra gì trước mỗi lần dùng, kiểm tra gì hằng tháng, khi nào chai phải đi kiểm định và cất giữ ra sao để bộ thiết bị luôn sẵn sàng.
Các mốc trong bài dựa trên tiêu chuẩn bảo vệ hô hấp 29 CFR 1910.134 của OSHA và hướng dẫn chung của các hãng sản xuất chai. Ngưỡng cụ thể cho từng model, như mức tụt áp cho phép khi thử kín, vẫn phải lấy từ sổ tay đi kèm thiết bị.
Bình Khí Thở SCBA Chứa Không Khí Nén Thở Được, Không Phải Oxy Cắt Hàn
Nhầm lẫn hay gặp nhất là coi bình khí thở như chai oxy dùng cho mỏ cắt. SCBA mạch hở phổ biến trong nhà máy chứa không khí nén đã được lọc đạt chuẩn để thở, không phải oxy tinh khiết. Theo OSHA, khí thở nén tối thiểu phải đạt Grade D: oxy từ 19,5 đến 23,5%, CO không quá 10 ppm, CO2 không quá 1.000 ppm, hydrocarbon ngưng tụ không quá 5 mg/m³. Hơi ẩm trong chai phải có điểm sương không cao hơn −45,6 °C ở áp suất khí quyển.
Hệ quả thực tế là bình chỉ được nạp tại trạm có máy nén khí thở và có kết quả phân tích chất lượng khí. Không mang chai đi nạp ở máy nén khí xưởng hay nơi chuyên nạp oxy công nghiệp. Với máy nén có bôi trơn bằng dầu, OSHA yêu cầu có báo động nhiệt độ cao hoặc báo động CO để giữ CO dưới 10 ppm. Khi chọn trạm nạp, hãy hỏi họ đang dùng loại máy nào và kiểm soát CO ra sao.

Kiểm Tra Trước Mỗi Lần Dùng Gồm Những Bước Nào?
OSHA yêu cầu thiết bị hô hấp dùng cho tình huống khẩn cấp phải được kiểm tra chức năng trước và sau mỗi lần sử dụng. Với SCBA, phần kiểm tra này làm trong vài phút ngay tại tủ, theo trình tự hãng hướng dẫn. Người kiểm nên là người đã được huấn luyện và đã thử độ kín khít mặt nạ, vì OSHA yêu cầu thử khít trước lần dùng đầu và ít nhất mỗi năm một lần với mặt nạ ôm sát.
- Nhìn toàn bộ chai: vết lõm, vết cắt sâu, vết cháy xém, lớp sợi composite bị xơ hoặc tem hạn kiểm định đã quá ngày.
- Mở van chai, đọc áp trên đồng hồ chai và đồng hồ đeo vai; hai số phải gần khớp nhau và chai phải đầy.
- Đóng van, theo dõi đồng hồ trong khoảng thời gian hãng quy định; áp tụt quá ngưỡng cho phép là có rò rỉ.
- Xả áp từ từ để nghe còi hoặc báo động áp thấp kích hoạt đúng mức.
- Đeo mặt nạ, bịt đường cấp khí và hít vào để thử áp âm; mặt nạ phải ép sát mặt, không có khí lọt.
- Kéo thử dây đai, khóa cài, ống nối và van xả; phần cao su phải còn dẻo, không nứt.
Sau khi dùng, lặp lại phần kiểm tra, vệ sinh mặt nạ theo hướng dẫn hãng và thay chai đầy trước khi cất. Một bộ đã dùng mà chưa nạp lại thì không được treo về tủ cứu hộ.
Kiểm Tra Hằng Tháng Và Phiếu Theo Dõi Cho Từng Bộ
Thiết bị hô hấp dự phòng khẩn cấp phải được kiểm tra ít nhất mỗi tháng một lần và theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Nội dung kiểm tra gồm chức năng, độ chặt của các mối nối và tình trạng mặt nạ, dây đeo, van, ống dẫn. Các chi tiết cao su cần được kiểm độ đàn hồi và dấu hiệu lão hoá. Chai khí phải luôn ở trạng thái đầy và được nạp lại khi áp giảm xuống 90% mức áp nạp nhà sản xuất khuyến nghị.
OSHA yêu cầu ghi lại mỗi lần kiểm tra thiết bị khẩn cấp: ngày kiểm, tên hoặc chữ ký người kiểm, kết quả, việc cần khắc phục và số seri của bộ thiết bị. Thông tin này gắn trên thẻ ở tủ chứa hoặc lưu trong hồ sơ kiểm tra. Cách làm dễ duy trì là mỗi bộ có một số hiệu riêng, phiếu theo dõi treo trong cánh tủ, và lịch kiểm tra hằng tháng nằm cùng lịch kiểm tra bình chữa cháy.
Khi kiểm tra định kỳ, đừng chỉ nhìn đồng hồ. Mở van để chắc chắn van không bị kẹt, kiểm tra van khẩn cấp nhánh phụ (bypass) nếu model có, và xem mặt kính có bị trầy làm mờ tầm nhìn không.
Hạn Kiểm Định Và Tuổi Thọ Chai Quyết Định Chai Còn Được Nạp Hay Không
Bộ điều áp và mặt nạ có thể dùng nhiều năm nếu bảo dưỡng tốt, nhưng chai khí có giới hạn riêng. OSHA dẫn chiếu quy định của Bộ Giao thông Mỹ về thử nghiệm và bảo dưỡng chai. Với chai composite sợi carbon, hãng Luxfer cho biết dòng chai SCBA tiêu chuẩn của họ được phê duyệt cho tuổi thọ 15 năm. Hãng cũng có dòng chai thiết kế cho 30 năm, nên tuổi thọ phải đọc trên nhãn chai cụ thể, không suy ra từ chai khác.
Ở Việt Nam, chai chứa khí công nghiệp có áp suất làm việc trên 0,7 bar được kiểm định kỹ thuật an toàn theo quy trình ban hành kèm Thông tư 17/2021/TT-BLĐTBXH. Doanh nghiệp nên hỏi đơn vị kiểm định cách áp dụng cho chai khí thở và ghi hạn kiểm định vào phiếu theo dõi. Chai quá hạn kiểm định, quá tuổi thọ ghi trên nhãn, từng bị nung nóng, dính hoá chất hoặc có vết cắt sâu vào lớp sợi cần tách khỏi tủ và chờ đánh giá.

Bảo Quản Bình Khí Thở Công Nghiệp Ở Đâu Và Theo Tư Thế Nào?
OSHA yêu cầu thiết bị hô hấp được cất giữ tránh va đập, nhiễm bẩn, bụi, ánh nắng, nhiệt độ khắc nghiệt, ẩm quá mức và hoá chất gây hại. Mặt nạ và van thở ra phải được xếp sao cho không bị biến dạng. Thiết bị khẩn cấp phải đặt gần khu vực làm việc, trong tủ hoặc túi có ghi rõ là thiết bị hô hấp khẩn cấp. Như vậy, bảo quản bình khí thở công nghiệp trong kho vật tư xa xưởng là không đạt yêu cầu dù kho rất sạch.
Trong thực tế, tủ nên đặt ở lối ra vào khu nguy hiểm, không sát lò, máy hàn hay khu pha hoá chất. Chai được cố định bằng giá hoặc đai để không đổ. Sau khi kiểm tra, đóng van chai và xả hết áp còn trong ống dẫn theo đúng trình tự hãng hướng dẫn. Không bôi dầu mỡ lên van hay ren nối nếu không phải loại hãng chỉ định. Mặt nạ cất trong túi riêng, không đè vật nặng lên.
Bộ khí thở thường nằm chung khu với các thiết bị bảo hộ hô hấp khác của nhà máy như mặt nạ phòng độc dùng phin lọc. Nên để hai nhóm này ở ngăn khác nhau và dán nhãn rõ, tránh trường hợp người lao động lấy nhầm mặt nạ phin lọc để vào nơi thiếu oxy.
Bình Khí Thở Không Bảo Vệ Được Những Gì?
Thời gian định mức in trên chai, ví dụ 30 phút, được tính ở nhịp thở chuẩn. Khi leo thang, khiêng người hoặc hoảng sợ, khí hết nhanh hơn nhiều. Còi áp thấp kêu là tín hiệu rút ra, không phải lúc làm nốt việc. Bộ khí thở cũng không thay thế quy trình vào không gian hạn chế: đo khí, thông gió, người giám sát bên ngoài và phương án cứu hộ vẫn phải có.
SCBA dùng trong nhà máy không mặc nhiên phù hợp cho chữa cháy trong nhà hay làm việc dưới nước, vì các mục đích này có yêu cầu chứng nhận riêng. Bộ khí thở chỉ bảo vệ đường hô hấp; hoá chất ăn da hoặc hấp thụ qua da cần thêm quần áo chống hoá chất. Những giới hạn này nên được ghi ngay trên phiếu theo dõi gắn ở tủ.

Lập Kế Hoạch Mua Bình Khí Thở Theo Vòng Đời Chai
Khi lập dự toán, hãy tính số bộ theo số điểm có nguy cơ và số người phải vào cùng lúc, cộng thêm chai dự phòng để thay ngay sau khi dùng. Ghi rõ trong yêu cầu mua: chứng nhận của bộ thiết bị, ngày sản xuất và hạn kiểm định trên từng chai, tuổi thọ chai, CO và CQ của lô hàng, sổ tay hướng dẫn có bản tiếng Việt. Hoá đơn VAT nên liệt kê số seri để đối chiếu với phiếu theo dõi.
Bạn có thể xem các dòng bình khí thở cho đội ứng cứu tại xưởng để so sánh dung tích chai và loại mặt nạ trước khi chốt cấu hình. Danh mục bình thở tự cấp khí kèm giấy kiểm định giúp đối chiếu thông số khi cần thêm báo giá. Phần còn lại của tủ ứng cứu thường gồm mặt nạ và phin lọc dùng hằng ngày cùng trang bị phòng cháy chữa cháy tại chỗ, nên gộp vào cùng một lịch kiểm tra.
Trước khi ký hợp đồng, xác định luôn trạm nạp khí thở gần nhất và đơn vị kiểm định chai. Toàn văn yêu cầu về kiểm tra, cất giữ và chất lượng khí thở có tại tiêu chuẩn 1910.134 của OSHA, hữu ích khi soạn quy trình nội bộ.

Bình Thở Oxi Công Nghiệp Chất Lượng Rất Tốt, Vỏ Bình Chắc Chắn Và Van Hoạt Động Ổn Định. Sử Dụng Trong Môi Trường Làm Việc Thiếu Oxi Cảm Thấy An Toàn Và Yên Tâm Hơn Rất Nhiều, Rất Đáng Đầu Tư Cho Doanh Nghiệp.